DIR Return Create A Forum - Home
---------------------------------------------------------
ZenAudio Forum
HTML https://zenaudio.createaforum.com
---------------------------------------------------------
*****************************************************
DIR Return to: Luidsprekers
*****************************************************
#Post#: 1130--------------------------------------------------
Subwoofer in een stereosysteem - via DSP?
By: BlackMonk Date: May 5, 2016, 4:39 am
---------------------------------------------------------
Inleiding
De afgelopen tijd heb ik mijn speaker/subwoofercombinatie
aangestuurd door middel van een klein DSP-kastje: de MiniDSP. In
dit artikel zal ik toelichten hoe dit concrete apparaat werkt en
bovendien proberen de voordelen van DSP's in het algemeen toe te
lichten. Ook bij speakers die in principe gemaakt zijn voor
passieve aansturing kan dergelijke apparatuur voor weinig geld
een grote verbetering bewerkstelligen.
MiniDSP
[img width=333
height=294]
HTML http://www.juoiga.nl/dsp_html_1adee92c.jpg[/img]
[img width=345
height=259]
HTML http://www.juoiga.nl/dsp_html_m75b82da2.jpg[/img]
De MiniDSP 2x4 (2 inputs, 4 outputs) is in verschillende versies
te krijgen, namelijk als printplaatje (~ €125) of in een
kant-en-klaar doosje (~ €160). De kant-en-klare versie kan
bijvoorbeeld in een tape-lus, tussen bron en voorversterker of
tussen voor- en eindversterker aangesloten worden. De
printplaat-versie is hier in principe ook geschikt voor, maar
kan bovendien uitgebreid worden met een MiniDIGI, een boardje
dat de MiniDSP van digitale in- en uitgangen voorziet. Zo kan de
DSP tussen een digitale bron en een DAC of voorversterker
aangesloten worden en worden de onboard ADC en DAC omzeild.
De MiniDSP kan worden gevoed via een mini-USB-aansluiting of een
gewone DC-voeding. Er is een soort van kroonsteentje aanwezig
waar alle voedingsspanningen van 5 tot 24 V in gestopt kunnen
worden. Het opgenomen vermogen is zeer klein, waardoor het
absoluut geen probleem is om de MiniDSP continu aan te laten
staan. Gelukkig maar, want als de voeding per ongeluk
afgekoppeld wordt voordat je versterker uitstaat laat het
apparaat een knal horen waar versterkers en speakers niet dol op
zijn.
Bij aanschaf van de MiniDSP wordt er één plugin naar keuze ter
beschikking gesteld om te downloaden. Zowel Windows- als
Mac-gebruikers kunnen hier gebruik van maken. Er zijn diverse
plugins te krijgen, waarmee je de MiniDSP onder andere als 2-weg
wisselfilter, 2.1 wisselfilter, equalizer en mixer kunt
inzetten. Ik heb zelf gekozen voor de plugin '2-way advanced'.
Die biedt de meeste opties qua equalizing en heeft bovendien
wisselfilters voor een stereo 2-weg systeem aan boord. Precies
wat ik nodig heb voor een combinatie van twee speakers en twee
subwoofers. Binnenkort schijnt de MiniDSP 2x8 (een versie met 8
uitgangen in printplaatvorm) geleverd te kunnen worden. Daarmee
zouden ook drie- en vierwegfilters mogelijk zijn. In het
verleden waren daarvoor twee MiniDSP's nodig in een master-slave
configuratie.
Digitaal wisselfilter
Voor het wisselfilter is er een zeer ruime keuze. Alle normale
wisselfilters met verschillende hellingen, van 6 dB/oktaaf tot
48 dB/oktaaf, kunnen geselecteerd worden. Mijn keuze is
voorlopig op het 48 dB/oktaaf Linkwitz-Riley filter gevallen.
Hierdoor kan de overnamefrequentie tussen mijn speakers en de
subwoofers redelijk laag liggen, zodat de overgang tussen subs
en speakers vrij naadloos wordt zonder dat de breedbandertjes
overbelast raken door het laag dat ze moeten weergeven. Bij het
huidige overnamepunt van 90 Hz zijn tonen van 45 Hz immers al 48
dB verzwakt, maar rond de 70 Hz zou ook nog zonder problemen
moeten kunnen. Een dermate steil filter is normaal gesproken
buitengewoon moeilijk te realiseren, helemaal als de
overnamefrequentie onder de 100 Hz ligt zoals bij de overgang
tussen speakers en subwoofers.
[img width=800
height=500]
HTML http://dl.dropbox.com/u/4537364/MiniDSP%20review/Crossover.png[/img]
Ook bij fullrange speakers (dus als het wisselfilter niet
gebruikt zou worden) is het lang geen slecht idee om een
hoogdoorlaatfilter te gebruiken. Basreflex-speakers die er bij
zo'n 40 Hz mee ophouden zouden er bijvoorbeeld best bij gebaat
kunnen zijn om het laag onder de 30 Hz wat te temperen. De conus
zal dan minder gaan uitslaan bij deze frequenties (die toch al
nauwelijks hoorbaar uit de speakers zullen komen) waardoor de
woofer minder belast wordt. Dit laat dan weer toe dat er wat
luider gedraaid wordt.
Ikzelf heb bij 18 Hz een hoogdoorlaatfilter geplaatst zodat de
woofers onder die frequentie niet meer belast worden c.q.
onnodig grote uitslagen maken. Om het laag te versterken zijn
behoorlijke woofers met een hoge belastbaarheid en grote Xmax
absoluut een vereiste. Bovendien gaat dit over het algemeen
alleen goed bij een gesloten speaker. Bij basreflexkasten neemt
de uitslag van de woofers onder de tuningfrequentie zeer sterk
toe en is het dus uitgesproken onverstandig om boost toe te
passen. Verder moet de versterker over voldoende (waarvoor
rustig "veel" mag worden gelezen) vermogen beschikken. Het
benodigde vermogen per extra decibel neemt immers exponentieel
toe. Een goede 400 Watt RMS is in praktijk - tenzij er
uitsluitend rustig gedraaid wordt - geen overkill.
Parametrische equalizer
Zowel per ingangskanaal als per uitgangskanaal biedt de MiniDSP
6 parametrische banden. Hoewel het mij niet helemaal duidelijk
is waarom er niet gekozen is voor 18 banden per ingang en verder
geen equalizers werkt dit in praktijk prima. De equalizers aan
de ingang zijn met name geschikt voor correcties die in de buurt
van het overnamepunt zitten, zodat speaker en subwoofer die
samen opvangen. Correcties die wat verder bij de crossover
vandaan zitten kunnen dan vervolgens bij de desbetreffende
uitgang gedaan worden.
[img width=800
height=500]
HTML http://dl.dropbox.com/u/4537364/MiniDSP%20review/Sub%20output.png[/img]
[img width=800
height=500]
HTML http://dl.dropbox.com/u/4537364/MiniDSP%20review/Main%20output.png[/img]
Het is mogelijk om bestanden van Room Equalizer Wizard te
importeren, maar dat heb ik zelf niet gedaan. Ten eerste houdt
REW er soms een wat vreemde insteek op na qua equalizing, ten
tweede is het prettig om het zelf in de hand te hebben zodat ook
de gewenste laagboost op de juiste manier toegepast kan worden.
Het is even puzzelen om aan de hand van de grafieken van REW
zelf correcties aan te maken, maar uiteindelijk lukt het wel.
Een systeem als dat van de MiniDSP, waarbij op een
computerscherm grafieken te zien zijn en de gain bij elke
frequentie te bekijken is heeft hierbij grote voordelen boven
een systeem met een LCD-display. Met name het effect van de
filtersteilheid is goed te beoordelen en kan veel nauwkeuriger
in overeenstemming worden gebracht met de gemeten afwijkingen.
Het verkrijgen van een goede frequentierespons is dan vooral
veel sneller dan met apparatuur die veel "trial and error"
noodzakelijk maakt.
Een tip voor het instellen is om de smoothing van REW in het
begin op 1/1 of 1/2 oktaaf te zetten. Dan is het goed zichtbaar
hoe de globale balans van het geluid is en zijn deze met een
paar filters (lage Q) in orde te maken. Hierna is het handig om
het resultaat te controleren met een nieuwe meting. Aan de hand
daarvan kan er verder gegaan worden met een lagere smoothing
(1/6, 1/12, 1/24 oktaaf) zodat makkelijk zichtbaar is waar
staande golven en dergelijke zich bevinden. Nog een paar
algemene adviezen aan de hand van mijn eigen ervaringen (zonder
enige claim op geldigheid te willen leggen):
[list]
[li]Probeer niet alles 100% glad te krijgen. Dat lukt met 18
banden niet en bovendien is de kans groot dat er dan smalbandige
(hoge Q) correcties nodig zijn. Smalbandige pieken in het laag
(zo ongeveer < 150 Hz) laten zich goed wegpoetsen, maar bij
hogere frequenties is de luisterpositie van steeds groter
belang. Als de frequentierespons op de luisterplek (of liever,
de plek waar de microfoon stond) dan recht is kan het 50 cm
verderop nog steeds knudde zijn, waarschijnlijk zelfs erger dan
eerst. Daarom is het van het grootste belang dat er in het
midden en hoog alleen breedbandige of zeer breedbandige
correcties worden gedaan. De tonale balans kan daarmee prima
aangepast worden en voor de rest is het een kwestie van
vertrouwen dat de tweeter op de gemiddelde luisterplek goed
presteert. Bottom line: equalizing is geen tovermiddel om van
een slechte luisterruimte met matige speakers een paradijs te
maken.[/li]
[li]Staar je niet blind op de grafiekjes. Metingen laten in
verreweg de meeste gevallen meer narigheid zien dan gehoormatig
aan de orde is. Als het goed klinkt ben je in principe
klaar.[/li]
[li]Geef het "nieuwe" geluid de kans. Er is een behoorlijke kans
dat het laag een stuk minder aanwezig zal zijn dan vóór het
ingrijpen. Als dit na een tijdje luisteren niet lekker blijkt te
klinken heeft de MiniDSP een prachtige LOW-SHELF
equalizerfunctie waarmee er een beetje extra laag kan worden
ingemengd.[/li]
[/list]
Conclusie
Het is mijn stellige overtuiging dat digitale aansturing, met
name in de vorm van actieve filtering en equalizing, de toekomst
van de hifi is. Veel fabrikanten zijn zich hier inmiddels ook op
aan het richten: in de betere HT-receivers is het niet meer dan
normaal dat er een meetmicrofoon meegeleverd wordt waarmee het
apparaat zichzelf kan instellen voor de best mogelijke
frequentierespons in een kamer.
In de hifi-wereld lijkt het grote publiek evenwel nog niet
gegrepen te zijn door het DSP-fenomeen, terwijl de middelen
tegenwoordig alleszins beschikbaar en bovendien goedkoop zijn.
Met een beetje oefening is het voor iedereen mogelijk om gebruik
te maken van dergelijke apparatuur en daarmee de geluidsweergave
in de eigen woon- of luisterkamer significant te verbeteren.
Een opsomminkje van de plus- en minpunten van de MiniDSP:
+ Veelzijdig inzetbaar
+ Veel filter- en crossovermogelijkheden
+ Duidelijke, begrijpelijke interface
+ Goedkoop
- Uitschakelplop
- Digitale in- en uitgangen niet standaard aanwezig
(bron:
HTML http://www.hififorum.nl/index.php?topic=21646.msg464949#msg464949)
Noot van BM: ik vond het heel interessant en wou het jullie niet
onthouden, dus heb ik het in zijn geheel overgenomen...
#Post#: 1131--------------------------------------------------
Re: Subwoofer in een stereosysteem - via DSP?
By: rovara Date: May 5, 2016, 6:25 am
---------------------------------------------------------
Yep , ik geloof ook in DSP .
Ik gebruik het trouwens zelf .
#Post#: 1134--------------------------------------------------
Re: Subwoofer in een stereosysteem - via DSP?
By: BlackMonk Date: May 5, 2016, 7:20 am
---------------------------------------------------------
Vertel eens meer over jouw oplossing, welke hardware & software
en hoe dat in je systeem geïntegreerd is en natuurlijk ook hoe
het je bevalt?
#Post#: 1135--------------------------------------------------
Re: Subwoofer in een stereosysteem - via DSP?
By: rovara Date: May 5, 2016, 9:15 am
---------------------------------------------------------
Ik gebruik een Yamaha “add on” surround sound processor , de
DSP E-1000 .
[img]
HTML http://fotoalbum.seniorennet.be/incl/getimage2.php?imageid=3920255&albumid=56974&typeid=4[/img]
Die DSP-processor is geschakeld tussen de tape rec en de tape
play van de voorversterker van de hoofdset . Het volume van de
DSP-processor is apart van de hoofdset regelbaar .
Die processor levert een extra muzieksignaal naar twee
voorluidsprekers KEF Q10 , ook naar twee parallel geschakelde
centerspeakertjes , twee rear speakers KEF 104.2 en een
subwoofer , een Celestion CSW MKII . Je kan die processor ook
niet inschakelen . Dan speelt enkel de hoofdset .
Die DSP E-1000 heeft 12 DSP programma’s ( met 11 subprogramma’s
) waarvan de 4 parameters ( initial delay , room size , liveness
en low pass filter ) zijn afgestemd op muziekweergave en niet op
het optimaal weergeven van film scores . Zoals gezegd werkt die
DSP E-1000 onafhankelijk van de “hoofd set “ met een aparte
volumeknop . Je kan dus ten allen tijd afwegen in welke mate die
mag meespelen . In de praktijk wordt de originele klank in grote
mate gerespecteerd , maar worden er bepaalde accenten aan de
klank van de cd toegevoegd zodat die meer klinkt zoals jezelf
verkiest .
In de praktijk gebruik ik steeds die processor . Het klinkt
gewoon beter mét dan zonder.
Daar die Yamaha DSP E-1000 al een heel tijdje uit productie is
en ik er zeer over te spreken ben , heb ik me ondertussen een
2de hands reserve exemplaar aangeschaft .
#Post#: 1137--------------------------------------------------
Re: Subwoofer in een stereosysteem - via DSP?
By: rovara Date: May 6, 2016, 5:31 am
---------------------------------------------------------
Aan bovenstaande wil ik nog toevoegen dat 2de hands zo een
Yamaha DSP E-1000 geen geld kost .
Het werd vooral aangekocht om films in surround weer te geven
via dolby. Maar het dolby -systeem aan boord van die Yamaha is
al lang achterhaald . En dus ligt zo een Yamaha slecht in de
markt .
*****************************************************