gopher.createaforum.com/1/forums/ndjenja/p/281

   DIR Return Create A Forum - Home
       ---------------------------------------------------------
       Ndjenja
  HTML https://ndjenja.createaforum.com
       ---------------------------------------------------------
       *****************************************************
   DIR Return to: HISTORIA
       *****************************************************
       #Post#: 2407--------------------------------------------------
       Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910
   DIR By: Mondi
       Date: May 7, 2012, 3:18 am
       ---------------------------------------------------------
       Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910
       Fillimi i kryengritjes, Kuvendi i Verrave t� Lluk�s
       Ekspeditat e Xhavit Pash�s t� vitit 1909, taksat dhe tatimet e
       reja, rekrutimi i detyruar ushtarak, masat p�r �armatimin me
       dhun� t� popullsis�, ndjekjet policore kund�r klubeve e
       atdhetar�ve shqiptar�, si edhe reaksioni xhonturk kund�r
       shkoll�s e shkrimit shqip, i acaruan m� tej marr�dh�niet e
       shqiptar�ve me qeveritar�t xhonturq.
       P�rball� k�saj gjendjeje politike, rrethet atdhetare shqiptare
       b�n� p�rpjekje p�r bashk�rendimin e l�vizjes n� shkall�
       komb�tare. N� fundin e vitit 1909 u themelua n� Stamboll
       Komiteti i fsheht� shqiptar �Ja Vdekje, ja Liri!�, i cili b�ri
       thirrje p�r formimin e nj� qendre t� vetme drejtuese dhe p�r
       nxjerrjen e nj� organi qendror shtypi p�r t� gjitha organizatat
       e shoq�rit� atdhetare brenda e jasht� vendit. Komiteti u p�rpoq
       ta shtrinte veprimtarin� e tij edhe n� Shqip�ri.
       Dhuna e eg�r q� xhonturqit ushtruan p�r mbledhjen e taksave e t�
       tatimeve, p�r grumbullimin e arm�ve e t� rekrut�ve ishte m� e
       fuqishme n� Kosov�, ku shp�rtheu hapur pak�naq�sia e
       shqiptar�ve. Qysh n� pranver�n e vitit 1910 q�ndresa e
       shqiptar�ve t� Kosov�s merr gjithnj� e m� shum� trajt�n e nj�
       lufte t� armatosur. T� rinjt�, p�r t�iu shmangur sh�rbimit
       ushtarak, dilnin n� mal dhe formonin �eta t� armatosura.
       Nd�rkoh� nis�n p�rgatitjet p�r aksione t� armatosura n� p�rmasa
       m� t� gjera. Pranvera e vitit 1910 i gjeti shqiptar�t e Kosov�s
       t� organizuar n� grupe t� armatosura e t� p�rgatitura p�r luft�
       kund�r regjimit xhonturk.
       Veprimet e para kund�rqeveritare nis�n n� mars n� Gjakov�, por
       qendra e tyre u b� n� fillim Juniku, ku vepronin forcat e
       udh�hequra nga Halil Mehmeti.
       N� muajin mars, me nism�n dhe n�n drejtimin e Idriz Seferit, u
       mbajt n� Gjilan nj� mbledhje e shqiptar�ve t� k�tij rrethi ku u
       diskutua rreth masave p�r organizimin e kryengritjes s� re.
       N� fund t� muajit mars grupe t� armatosura fshatar�sh e
       mal�sor�sh t� an�s s� Mitrovic�s, t� Vu�itern�s dhe t� Llapit
       marshuan n� drejtim t� Prishtin�s p�r t� protestuar kund�r
       caktimit arbitrar t� taksave. Ata nd�rpren� rrug�n
       Prishtin�-Prepalac. Repartet e garnizonit t� Prishtin�s m� 5
       prill u ndesh�n me kryengrit�sit n� Babin Most. Pas p�rpjekjeve
       q� u zhvilluan k�tu dhe q� zgjat�n dy dit�, kryengrit�sit
       rrethuan nj� batalion t� ushtris� osmane dhe i detyruan forcat
       qeveritare t� t�rhiqeshin n� Prishtin� me humbje t� ndjeshme n�
       njer�z dhe n� armatime.
       Fitorja e kryengrit�sve n� Babin Most i vuri n� nj� gjendje t�
       v�shtir� trupat qeveritare q� mbronin Prishtin�n. Garnizoni i
       saj p�rb�hej prej nj� regjimenti kavalerie dhe nj� batalioni
       k�mb�sorie, t� cil�t nuk ishin n� gjendje t� mbanin qytetin dhe
       as t� nd�rmerrnin veprime jasht� tij. M� 7 prill u d�rgua nga
       Ferizaj n� Prishtin� nj� kolon� e p�rb�r� prej 6-7 batalionesh.
       Me gjith� p�rforcimet q� i erdh�n, garnizoni i Prishtin�s qe i
       detyruar t� q�ndronte n� pozita mbrojt�se.
       Pas fitoreve t� para t� forcave kryengrit�se, gjendja n�
       vilajetin e Kosov�s u b� e v�shtir� p�r autoritetet xhonturke.
       Garnizonet ushtarake t� vilajetit ishin t� pamjaftueshme p�r ta
       shtypur menj�her� kryengritjen.
       Kryengritja u shtri edhe n� Rrafshin e Dukagjinit. Vrasja e
       komandantit t� ushtris� n� Pej�, e majorit Rushit Beu, dhe
       plagosja e mytesarifit t� atjesh�m, Haki Beu, u pasua nga
       veprimet q� �etat e Shal�s dhe t� Berish�s nd�rmor�n kund�r nj�
       batalioni ushtar�sh.
       N� t� nj�jt�n koh� kryengrit�sit e rrethinave t� Prizrenit i
       detyruan repartet ushtarake osmane t� mbylleshin n� qytet,
       nd�rsa pjes�n tjet�r t� t�rhiqej n� drejtim t� Fush�-Kosov�s. N�
       fillim t� prillit kryengrit�sit kishin z�n� t� gjitha pikat
       strategjike n� af�rsi t� qyteteve t� Prishtin�s, t� Pej�s e t�
       Prizrenit.
       E shqet�suar nga k�to ngjarje, qeveria xhonturke, n� mbledhjen
       q� mbajti m� 7 prill, vendosi q� t� merreshin masa t� rrepta
       ushtarake kund�r kryengrit�sve. N� mesin e muajit prill n�
       trev�n verilindore t� Shqip�ris� qen� p�rqendruar rreth 36-40
       batalione k�mb�sorie, q� b�nin pjes� n� korpuset I, II dhe III
       t� ushtris� osmane t� vendosur n� pjes�n evropiane t�
       Perandoris�, si dhe gjasht� bateri t� artileris� malore e
       gjasht� bateri t� artileris� fushore me 50 gryka zjarri.
       P�rball� zhvillimit t� shpejt� t� ngjarjeve n� rrethet e
       Prishtin�s, t� Pej�s e t� Prizrenit, qeveria xhonturke mori masa
       p�r t� penguar zgjerimin e kryengritjes. Me dekretin perandorak
       t� sulltan Mehmet Reshatit V u shpall n� zon�n e kryengritjes
       gjendja e jasht�zakonshme; urdh�rohej t� shp�rndaheshin sa m�
       shpejt forcat kryengrit�se; t� arrestoheshin dhe t� nxirreshin
       para gjykat�s ushtarake organizator�t e kryengritjes; t� b�hej
       regjistrimi i popullsis� dhe i pasuris� s� patundshme; t�
       zbatohej sh�rbimi i detyruesh�m ushtarak; t� mblidheshin me
       forc� taksat etj. Porta e Lart� urdh�roi Ministrin� e Luft�s q�
       t� p�rgatiste sa m� shpejt ekspedit�n nd�shkimore, n� krye t� s�
       cil�s do t� vihej Shefqet Turgut pasha, nj�ri nga gjeneral�t m�
       t� zot� t� ushtris� osmane aso kohe.
       P�r t� p�rballuar ekspedit�n e madhe ushtarake q� Porta po
       p�rgatiste kund�r Kosov�s, u pa e nevojshme t� merreshin masa
       organizative e ushtarake, t� cilat do t� vendoseshin n� tubimet
       e udh�heq�sve shqiptar�. Nj� tubim i till� u mbajt n� mesin e
       prillit n� vendin e quajtur Verrat e Lluk�s, n� af�rsi t�
       De�anit. Autoritetet xhonturke, me gjith� p�rpjekjet q� b�n�,
       nuk arrit�n ta pengonin mbledhjen e k�tij kuvendi. Agjentura e
       tyre, e kryesuar nga disa bejler� t� Pej�s, nuk arriti
       gjithashtu t� qet�sonte dhe t� shp�rndante turmat e armatosura.
       Tubimi u zhvillua n�n drejtimin e Shaban Binakut, t� Isa
       Boletinit, t� Sulejman Batush�s dhe t� krer�ve t� tjer�.
       N� Kuvend u vendos pajtimi i t� gjitha gjaqeve deri n� Sh�n
       Mit�r. M� pas pjes�marr�sit lidh�n bes�n e vendos�n q� t� gjitha
       viset e p�rfaq�suara prej tyre t� bashkoheshin me kryengritjen.
       U p�rcaktuan gjithashtu me holl�si masat organizative dhe
       ushtarake p�r p�rballimin e ekspedit�s s� Shefqet Turgut pash�s.
       Kuvendi parashikonte edhe masa nd�shkuese p�r ata q� do t�i
       kund�rviheshin bes�s s� lidhur.
       Kuvendi i Verrave t� Lluk�s nuk mori vendime me karakter
       politik, nuk doli me k�rkesa n� rrafsh komb�tar. Me sa duket,
       organizator�t e tij mendonin se k�to do t� ishin objekt i nj�
       mbledhjeje shum� m� t� gjer� dhe me p�rfaq�sues n� shkall�
       komb�tare. Megjithat�, tubimi pati r�nd�si p�r zhvillimin e
       m�tejsh�m t� kryengritjes, p�r organizimin dhe p�r
       bashk�rendimin e veprimeve t� saj t� armatosura. Aty u hodh�n
       themelet e bashkimit luftarak t� shumic�s s� krahinave t�
       vilajetit t� Kosov�s, kryesisht t� pjes�s per�ndimore e
       qendrore.
       P�rkrahja e kryengritjes nga grupi parlamentar shqiptar.
       Sapo filloi kryengritja, grupi i deputet�ve shqiptar� n�
       parlament u vu n� mbrojtje t� saj. M� 9 prill 1910, 13 prej tyre
       (nga gjithsej 26 q� p�rfaq�sonin popullsin� shqiptare n� at�
       organ) i paraqit�n parlamentit nj� relacion p�r gjendjen e
       v�shtir� t� krijuar n� Shqip�ri si rrjedhim i politik�s
       nacionaliste t� Komitetit �Bashkim e P�rparim�.
       N� deklarat�n q� deputeti i Kosov�s, Nexhip Draga, b�ri m� 10
       prill n� em�r t� grupit t� deputet�ve shqiptar� e quajti t�
       padrejt� dhe e d�noi vendimin e qeveris� p�r shpalljen e
       gjendjes s� jasht�zakonshme n� vilajetin e Kosov�s. Ismail
       Qemali, Myfid Libohova dhe deputet� t� tjer� shqiptar� soll�n
       prova q� d�shmonin se ngjarjet e Prishtin�s ishin pasoj� e
       administrimit t� keq t� vendit, e sjelljeve arbitrare t�
       n�pun�sve vendor�, si dhe e karakterit anakronik t� m�nyr�s s�
       qeverisjes q� zbatonin xhonturqit.
       Deputet�t shqiptar� fol�n posa��risht p�r arbitraritetin n�
       vjeljen e detyrimeve shtet�rore nga autoritetet vendore. N� k�t�
       ndikonte mungesa e legjislacionit p�rkat�s, si edhe formulimet e
       err�ta e t� pap�rcaktuara mir� t� ligjeve ekzistuese. N�
       Shqip�ri filluan t� vileshin edhe tatime t� tilla, si� ishte ajo
       e oktrov�s, nj� taks� doganore, e cila nuk vilej ende as n�
       rajonet m� t� zhvilluara t� Perandoris�, si n� Stamboll, n�
       Izmir, n� Selanik.
       Deputet�t shqiptar� deklaruan se do t� ishte m� e udh�s dhe m�
       dobiprur�se q� n� Shqip�ri n� vend t� ekspeditave ushtarake t�
       d�rgohej nj� komision parlamentar. Ata k�rkuan q� n� Shqip�ri t�
       send�rtoheshin hap pas hapi reforma rr�nj�sore, t� caktoheshin
       n�pun�s t� aft� e t� ndersh�m, t� cil�t t� njihnin ligjet dhe
       drejt�sin�. Hasan Prishtina nguli k�mb� q� ky komision t�
       hetonte n� vend shkaqet e kryengritjes.
       Duke iu p�rgjigjur deklaratave t� deputet�ve shqiptar� n�
       parlament, kryeministri turk u p�rpoq t�i p�rligjte e t�i
       motivonte masat ushtarake t� qeveris� n� Kosov� me pozit�n e
       ve�ant� strategjike t� k�saj treve dhe t� mbulonte shkaqet e
       v�rteta t� l�vizjes kryengrit�se n� Shqip�ri, t� cil�n e quante
       vep�r t� disa �ngat�rrestar�ve�.
       Ismail Qemali, nga ana e tij, k�rkoi nga qeveria q� t�
       nxirreshin n� shesh shkaktar�t e v�rtet� t� gjendjes s� krijuar
       n� Shqip�ri. N� nj� takim t� ve�ant� me ministrin e Luft�s t�
       Perandoris� ai k�rkoi q� t� nd�rpriteshin veprimet ushtarake
       kund�r shqiptar�ve. Por k�to k�rkesa ran� n� vesh t� shurdh�r.
       Qeveria pranoi se ishin b�r� disa gabime nga administrimi i keq
       prej disa n�pun�sve vendor� dhe premtoi se do t� merrte masa p�r
       riparimin e tyre. N� t� nj�jt�n koh� ajo siguroi miratimin nga
       parlamenti t� k�rkes�s s� saj p�r d�rgimin e trupave ushtarake
       plot�suese n� Kosov�.
       Orvatjet e deputet�ve shqiptar� p�r t� penguar d�rgimin e
       ekspedit�s ushtarake t� komanduar nga Shefqet Turgut pasha n�
       Kosov� nuk dhan� fryt. Edhe propozimet e tyre p�r t� d�rguar n�
       Shqip�ri nj� komision parlamentar p�r hetimin e gjendjes n�
       terren dhe n� m�nyr� t� ve�ant� t� shkaqeve t� kryengritjes u
       hodh�n posht�. Qeveria xhonturke ishte tashm� e vet�dijshme se
       ngjarjet n� Shqip�ri ishin shenj� e nj� konflikti politik
       shqiptaro-turk, pas t� cilit fshiheshin aspiratat autonomiste t�
       shqiptar�ve.
       K�t� realitet u p�rpoq t�ua b�nte t� qart� Ismail Qemali edhe
       diplomat�ve t� huaj n� Stamboll. Duke i p�rcjell� ambasadorit
       austro-hungarez, Pallavi�init, k�rkes�n q� deputet�t shqiptar�
       parashtruan n� parlamentin osman, ai theksoi se shqiptar�t
       k�rkonin zbatimin e reformave, t� cilat do t�u p�rshtateshin
       rrethanave t� ve�anta t� vendit dhe nevojave t� tij.
       Kund�rshtimi i tyre, theksonte ai, do t� �onte n� thellimin e
       m�tejsh�m t� kryengritjes popullore. Ismail Qemali i b�nte t�
       ditur p�rfaq�suesit t� Vjen�s n� Stamboll, se me k�rkesat e tyre
       shqiptar�t synonin t� siguronin �nj� nd�rtes� m� vete�, �ka
       n�nkuptonte autonomin� e Shqip�ris�.
       #Post#: 2408--------------------------------------------------
       Re: Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910
   DIR By: Mondi
       Date: May 7, 2012, 3:19 am
       ---------------------------------------------------------
       Veprimet luftarake
       N� mesin e prillit 1910 Turgut Pasha mb�rriti n� krye t� nj�
       ushtrie prej 16 mij� forcash n� kryeqendr�n e vilajetit t�
       Kosov�s, n� Shkup.
       N� proklamat�n q� i drejtoi popullsis� s� Kosov�s para se t�
       fillonte operacionin ushtarak, Shefqet Turgut pasha u orvat ta
       p�rligjte at� n� syt� e popullsis� s� revoltuar dhe t� bindte
       kosovar�t se qeveria ishte shtr�nguar t� d�rgonte ushtrin� n�
       k�t� vilajet. Ai theksonte se forcat ushtarake t� komanduara
       prej tij nuk qen� d�rguar p�r t� shkaktuar gjakderdhje, por p�r
       t� vendosur rregullin e qet�sin� dhe p�r t� nd�shkuar t� gjith�
       ata q� mbillnin p�r�arjen. Ai deklaronte gjithashtu se qeveria
       d�shironte t�i siguronte popullit shqiptar t� mirat e rendit
       kushtetues, prandaj ishte n� interesin e tij dhe t� shtetit q�
       t� gjith� kryengrit�sit t� dor�zoheshin.
       I p�rforcuar me trupa t� rinj, numri i forcave osmane q� u vun�
       p�rball� kryengrit�sve shqiptar�, arriti n� rreth 40 mij� veta.
       Me k�t� ushtri Shefqet Turgut pasha filloi n� mesin e muajit
       prill 1910 sulmin e p�rgjithsh�m kund�r forcave kryengrit�se.
       Nd�rkoh� kryengrit�sit vazhduan veprimet e tyre, t� cilat tani i
       zhvilluan n� tri zona. Luft�tar�t e Shal�s, t� Llapit e t�
       Drenic�s, n�n komand�n e Isa Boletinit, u p�rqendruan n� Gryk�n
       e Carralev�s dhe vun� n�n kontroll vij�n Ferizaj-Shtime-Prizren.
       Hasan Hysen Budakova me forcat e tij u p�rqendrua n� rajonin
       malor n� per�ndim t� Ferizajt deri n� an�n jugore t� Carralev�s.
       Grupimi tjet�r, i tret�, i kryengrit�sve, q� p�rb�hej nga
       luft�tar� t� Gjilanit e t� Preshev�s, n�n komand�n e Idriz
       Seferit, mori p�rsip�r t� zot�ronte e t� mbronte Gryk�n e
       Ka�anikut dhe rrug�n Tetov�-Shkup p�r t� mos lejuar dep�rtimin e
       ushtris� osmane, q� vinte nga qendra e vilajetit n� drejtim t�
       pjes�s s� brendshme t� Kosov�s. Emisar� t� posa��m u d�rguan n�
       Shkod�r, n� Dib�r e n� Mat me thirrjen p�r t�u bashkuar me
       kryengritjen, nd�rsa agjitator� t� tjer� filluan t� vepronin n�
       radh�t e reparteve turke p�r t�i bindur ushtar�t shqiptar� t�
       dezertonin.
       N� faz�n e par� t� operacioneve ushtria osmane p�soi disfat�.
       Kolona verilindore e saj, e cila kishte p�r detyr� t� dilte n�
       fshatin Pozharan dhe me nj� veprim t� shpejt� t�i rrethonte
       forcat kryengrit�se t� grupuara n� k�t� rajon, ndeshi n� nj�
       q�ndres� t� ashp�r dhe e nd�rpreu p�rkoh�sisht marshimin e
       m�tejsh�m.
       Luftime m� t� ashpra u zhvilluan n� an�n per�ndimore t� zon�s
       kryengrit�se. Forcat osmane t� p�rqendruara k�tu, m� 21 prill,
       pas luftimesh t� rrepta, arrit�n t�i afroheshin Shtimes q�
       mbrohej nga kryengrit�sit. U nd�rpre lidhja telegrafike e k�saj
       qendre me Prizrenin. Luftimet vijuan n� Shtime gjith� dit�n, me
       humbje t� m�dha nga t� dyja pal�t. T� nes�rmen ushtria osmane, e
       komanduar nga Osman Pasha, me gjith� mb�shtetjen e zjarrit t�
       artileris�, nuk mundi ta merrte Gryk�n e Shtimes. N� pritje t�
       p�rforcimeve t� reja nga Ferizaj, ushtria u detyrua t� t�rhiqej
       n�n goditjet e vazhdueshme t� kryengrit�sve.
       Lajmi rreth fillimit t� luftimeve n� Shtime p�rshpejtoi veprimet
       e kryengrit�sve t� Gjilanit, t� Preshev�s dhe t� viseve p�rreth,
       q� u hodh�n drejt Ka�anikut. M� 24 prill 3 000 kryengrit�s, n�n
       udh�heqjen e Idriz Seferit, shtin� n� dor� Gryk�n e Ka�anikut
       dhe dol�n n� shpin� t� ushtris� turke, duke e v�n� at� n� nj�
       pozit� kritike. Kryengrit�sit vun� n�n kontroll t� plot�
       hekurudh�n Shkup-Mitrovic� dhe nd�rpren� lidhjen hekurudhore me
       kryeqendr�n e vilajetit, Shkupin. Si rrjedhim i k�tyre
       veprimeve, forcat ushtarake osmane, t� vendosura n� Ferizaj, u
       vun� n� nj� gjendje t� v�shtir�.
       Sukseset e kryengrit�sve n� Gryk�n e Carralev�s dhe sht�nia n�
       dor� e Shkall�s s� Ka�anikut p�rb�nin nj� fitore ushtarake t�
       r�nd�sishme, e cila ndikoi n� zhvillimin e m�tejsh�m t�
       kryengritjes n� Kosov�. Forcat kryengrit�se zot�ronin tani nj�
       pjes� t� mir� t� territoreve t� vilajetit t� Kosov�s, si dhe
       disa pika strategjike q� u lejonin t� kontrollonin vijat
       kryesore t� komunikacionit. Ata paralizuan pushtetin civil t�
       administrat�s xhonturke. Nd�rkaq, ushtria osmane mbeti e
       bllokuar n� qytetet kryesore t� Fush�-Kosov�s dhe t� Rrafshit t�
       Dukagjinit. E pafuqishme p�r t� nd�rmarr� ndonj� veprim luftarak
       jasht� tyre, ushtria osmane priste ardhjen e forcave t� reja.
       #Post#: 2409--------------------------------------------------
       Re: Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910
   DIR By: Mondi
       Date: May 7, 2012, 3:19 am
       ---------------------------------------------------------
       Beteja e Ka�anikut
       M� 30 prill 1910 ushtria osmane, e komanduar nga Shefqet Turgut
       pasha dhe e p�rb�r� n� fillim nga 9 000-10 000 veta, e
       p�rforcuar me reparte kalor�sie dhe e mb�shtetur nga zjarri i
       artileris�, filloi m�symjen kund�r 3 000-4 000 kryengrit�sve
       shqiptar� t� p�rqendruar n� Shkall�n e Ka�anikut t� udh�hequr
       nga Idriz Seferi. Para sulmit t� p�rgjithsh�m ushtria osmane
       goditi me artileri fshatrat p�rreth. Masakrimi i grave, i
       f�mij�ve dhe i pleqve q� kishin mbetur atje, nuk solli, ashtu
       si� e kishte parashikuar Shefqet Turgut pasha, dekurajimin e
       mbrojt�sve shqiptar� t� Gryk�s s� Ka�anikut. P�rkundrazi, me
       gjith� ep�rsin� e madhe numerike t� forcave armike,
       kryengrit�sit i thyen sulmet e tyre. P�r dy dit� rresht (m� 30
       prill-1 maj) divizioni osman nuk mundi t� mposhtte q�ndres�n e
       kryengrit�sve shqiptar�, t� cil�t treguan aft�si t� ve�anta
       luftarake.
       Forcat osmane t� p�rfshira drejtp�rs�drejti n� luftime kund�r
       kryengrit�sve n� Kosov� arrit�n n� afro 30. 000 veta. Nj� pjes�
       e madhe e tyre u angazhuan n� betej�n e Ka�anikut. Megjith�se
       ushtria turke kishte ep�rsi t� ndjeshme mbi forcat kryengrit�se,
       k�to i p�rballuan sulmet e tyre p�r shtat� or� rresht, duke
       kaluar edhe n� luftime trup me trup. Udh�heq�sit e kryengritjes
       treguan aft�si drejtuese si n� sulm, ashtu edhe n� mbrojtje e n�
       t�rheqje. Ata mund�n t� dilnin nga rrethimi n� m�nyr� t�
       organizuar dhe, duke u t�rhequr n� drejtim t� Gjilanit, vijuan
       ta godisnin armikun.
       N� betej�n e Ka�anikut ushtria osmane p�soi humbje t� m�dha.
       Sipas t� dh�nave t� ndryshme u vran� disa mij�ra ushtar� dhe 90
       oficer� osman�. Shefqet Turgut pasha humbi n� Ka�anik m� shum�
       se nj� t� kat�rt�n e forcave, q� kishte n�n komand�n e tij; u
       shpartalluan rreth 20 batalione. Pas k�saj ushtria filloi t�
       hakmerrej mbi popullsin� e pambrojtur. Nj�si t� posa�me t�
       ushtris� turke dogj�n fshatrat q� nuk kishte arritur t�i
       rrafshonte artileria. Gjyqi i jasht�zakonsh�m ushtarak d�noi
       kryengrit�sit e z�n� rob�r dhe p�rkrah�sit e tyre. Ekzekutimi i
       t� d�nuarve me vdekje b�hej para popullsis� vendase t�
       grumbulluar me forc� dhe n�n gj�mimet e daulleve e t� marsheve
       t� band�s ushtarake.
       Luftimet q� kryengrit�sit shqiptar� zhvilluan n� Ka�anik, pat�n
       jehon� brenda dhe jasht� vendit. Ato u p�rjet�suan n� epik�n
       popullore.
       Pasi mori Gryk�n e Ka�anikut, Shefqet Turgut pasha, n� dit�t e
       para t� majit, i p�rforcuar edhe me trupa t� tjera q� i erdh�n
       nga Selaniku, filloi m�symjen n� drejtimin Ferizaj-Carralev�.
       Nj� kolon� e forcave osmane, e nisur nga Shkupi, gjat� marshimit
       t� saj n�p�r Kumanov�, p�rgjat� hekurudh�s, ndeshi n� t� hyr� t�
       Gryk�s s� Kon�ullit, n� mes t� Bujanovcit dhe Gjilanit, n�
       q�ndres�n e forcave kryengrit�se t� komanduara nga Idriz Seferi.
       Luft�tar�t shqiptar� t� k�saj ane u rezistuan p�r disa dit�
       forcave osmane, derisa atyre u erdhi n� ndihm� nj� kolon�
       tjet�r. Megjithat�, q�ndresa e kryengrit�sve vijoi edhe m� pas,
       por n� grupe m� t� vogla, t� p�rb�ra nga 150-200 veta. Edhe n�
       k�to vise ushtria, n� shenj� hakmarrjeje, u vuri zjarrin
       fshatrave t� t�ra.
       Isa Boletini u dallua si udh�heq�s i aft� dhe i talentuar
       ushtarak
       N� fillim t� muajit maj forcat osmane kaluan n� m�symje n�
       drejtimin Ferizaj-Carralev�. K�tu u ndesh�n me forcat
       kryengrit�se q� vepronin n� zon�n Shtime-Carralev�, t�
       komanduara nga Isa Boletini, numri i t� cilave nuk i kalonte 4
       000 vetat. P�r dy dit� dhe dy net rresht u zhvilluan atje
       luftime t� ashpra. Megjith�se nisi nga Ferizaj reparte t�
       garnizoneve t� Prizrenit dhe t� Mitrovic�s, q� vepronin an�s
       Gryk�s s� Carralev�s, komanda osmane nuk arriti t�i rrethonte
       kryengrit�sit. Forcat ushtarake t� Ferizajt u bllokuan midis
       Shtimes e Carralev�s dhe u detyruan t� kthehen mbrapsht. Pjesa
       tjet�r nuk ia arriti t� dep�rtonte n� drejtimin Jezerc�-Budakov�
       p�r t�u r�n� prapa krah�ve kryengrit�sve.
       Taktika q� p�rdor�n udh�heq�sit e kryengrit�sve, sidomos
       shfryt�zimi i terrenit, ndihmoi p�r nj� koh� p�r t� p�rballuar
       ep�rsin� e armikut n� njer�z dhe n� armatime. Gjendja e krijuar
       n� Kosov� e detyroi ministrin e Luft�s, Mahmut Shefqet pash�n,
       q� t� vihej vet� n� krye t� fushat�s ushtarake n� Shqip�ri.
       Pas pushtimit t� Gryk�s s� Ka�anikut, Mahmut Shefqet pasha, duke
       u v�n� n� krye t� operacioneve, urdh�roi t� marshohej n�
       drejtimin Shtimje-Carralev�. Ai ndau ushtrin� n� tri kolona, t�
       mb�shtetura nga artileria malore.
       Gryk�n e Carralev�s e mbronin tre mij� kryengrit�s, q� treguan
       guxim dhe aft�si luftarake. Por pozita e tyre u v�shtir�sua kur
       u dol�n n� shpin� forca osmane t� prira nga udh�rr�fyes serb�
       dhe nga ndonj� turkoman prej paris� shqiptare. Me porosin� e
       konsullat�s serbe n� Prishtin�, m�sues, klerik� dhe banor� serb�
       qen� v�n� n� sh�rbim t� ushtris� turke.
       M�symjes s� forcave osmane kund�r kryengrit�sve u parapriu edhe
       k�tu n� Carralev�, sikurse n� Ka�anik, goditja me artileri jo
       vet�m e pozicioneve t� luft�tar�ve shqiptar�, por edhe e
       fshatrave t� pambrojtura.
       M� 7 maj 1910 u zhvilluan pran� Jezerc�s luftime t� p�rgjakshme.
       Forcat osmane mund�n t� �anin p�rpara vet�m pasi u erdh�n
       p�rforcime t� tjera.
       Me gjith� trysnin� e sulmeve t� pareshtura t� ushtris� osmane
       dhe t� goditjeve t� zjarrit t� fort� t� artileris�, mbrojt�sit e
       Gryk�s s� Carralev�s q�ndruan me trim�ri. Edhe pse u gjend�n
       p�rball� nj� armiku q� kishte ep�rsi n� njer�z e n� armatime,
       shqiptar�t vijuan q�ndres�n n� k�t� pik� disa dit� me radh�. Por
       mungesa e municionit dhe e ndihmave q� priteshin nga �asti n�
       �ast, e b�n� t� pamundur p�rballimin e m�tejsh�m t� sulmeve t�
       forcave osmane. M� 10 maj, pas nj� lufte q� zgjati gjith� dit�n,
       kryengrit�sit, duke p�rfituar nga err�sira e mbr�mjes, �an�
       rrethimin; gjat� t�rheqjes mund�n t� marrin me vete shok�t e
       plagosur, midis t� cil�ve edhe komandantin e tyre, Isa
       Boletinin, q� u dallua n� k�to luftime si udh�heq�s e komandant
       i aft� dhe i talentuar ushtarak.
       Pas r�nies s� Gryk�s s� Carralev�s, ushtria osmane marshoi n�
       pjes�n per�ndimore e qendrore t� vilajetit t� Kosov�s. Pas
       luftimesh t� rrepta, t� mb�shtetura nga artileria, q� nuk
       kursente as fshatrat e pambrojtura, valiu i Kosov�s e pas tij
       edhe Mahmut Shefqet pasha, i shoq�ruar nga Shefqet Turgut pasha
       dhe shtabi kryesor i forcave osmane, hyn� n� qytetin e
       Prizrenit. M� 1 qershor ato u fut�n n� Pej� dhe n� Gjakov�.
       Ministri i Luft�s u detyrua t� pranonte para paris� s� Prizrenit
       se, ndryshe nga kryengritjet e m�parshme, kryengritja e tanishme
       ishte e p�rgjithshme edhe m� e organizuar. Ai deklaroi
       gjithashtu se tani kishte n�n komand� nj� forc� t� p�rb�r� prej
       50 mij� ushtar�sh dhe 70 baterish artilerie, e gatshme t�
       vijonte operacionet ushtarake p�r n�nshtrimin e plot� t�
       shqiptar�ve. Ai nd�rmori masa terrori n� Prizren dhe n�
       rrethinat e tij. Gjyqet ushtarake d�nuan me vdekje disa dhjet�ra
       kryengrit�s. Autoritetet ushtarake xhonturke nuk kursyen as edhe
       shqiptar�t q� i kishin b�r� ndonj� sh�rbim komand�s osmane.
       Shtypi socialdemokrat serb shkruante ato dit� se krimet dhe
       barbarizmat q� po kryente regjimi xhonturk n� Kosov�, q� ishte
       b�r� �Vendi i litarit�, ishin aq t� m�dha, sa nuk mund t�
       p�rfytyroheshin nga opinioni publik evropian.
       Q�ndresa e kryengrit�sve n� Qaf�-Morin� dhe n� Qaf�n e Agrit
       N� qershor ushtria osmane vijoi veprimet luftarake n� zon�n e
       Drenic�s dhe p�rreth saj. Por paq�simi i Kosov�s nuk qe i leht�
       e u shoq�rua me humbje t� m�dha. P�r k�to humbje d�shmon edhe
       mbajtja e qindra ushtar�ve t� plagosur n�p�r hekurudh�n
       Mitrovic�-Selanik. Marshimi i forcave qeveritare n� Kosov�, n�n
       drejtimin e ministrit t� Luft�s, u shoq�rua me terrorizimin e me
       posht�rimin publik t� kryengrit�sve q� nuk iu bind�n
       autoriteteve osmane. Sheshet e qyteteve Prizren, Rahovec,
       Gjakov�, Pej� e t� tjera u kthyen n� arena t� keqtrajtimeve t�
       banor�ve t� Kosov�s.
       Bastisja e sht�pive dhe arrestimet n� mas� u b�n� n� baz� t�
       urdhrit p�r dor�zimin e arm�ve brenda 12 or�ve. Burgjet u
       mbush�n me t� burgosur, q� u n�nshtroheshin torturave. Edhe
       krer�t, si Shaban Binaku, q� do t�i besonin faljes s� shpallur
       nga autoritetet xhonturke, u ekzekutuan me varje.
       P�r t� n�nshtruar p�rfundimisht L�vizjen Komb�tare Shqiptare dhe
       sidomos q�ndres�n e armatosur t� shqiptar�ve, repartet osmane,
       t� riorganizuara n� dy divizione, vijuan, gjat� muajve
       qershor-korrik 1910, operacionet edhe n� zona t� tjera, n�
       per�ndim t� Rrafshit t� Dukagjinit p�r t�u hedhur m� pas n�
       Shkod�r dhe drejt Lum�s dhe Dibr�s. K�to forca dol�n nga Rugova
       n� Plav�, bllokuan t� gjitha shtigjet e kufirit malazez, p�r t�
       penguar kalimin e kryengrit�sve n� Mal t� Zi. N�nt� batalione
       ushtar�sh, pasi kaluan Qaf�n e Prushit, u hodh�n n� zon�n e
       Hasit.
       Nj� divizion tjet�r Shefqet Turgut pasha e nisi n� drejtim t�
       Mal�sis� s� Gjakov�s, ku ndeshi n� q�ndres�n e kryengrit�sve t�
       k�saj treve. Mal�sor�t e Gashit dhe t� Krasniqes, me rreth 2 000
       forca, t� komanduara nga Bajram Curri, Abdulllah Hoxha, Zeqir
       Halili e Shaban Binaku, zun� prit� n� Qaf� t� Morin�s p�r t�
       ndalur dep�rtimin e ushtris� n� Mal�si. Ata i b�n� ball� nj�
       divizioni t� t�r� (prej 15-18 batalionesh k�mb�sorie, disa
       skuadrash kalor�sie dhe 5 baterish artilerie), duke i shkaktuar
       atij humbje t� r�nda. Kryengrit�sit e l�shuan Qaf�n e Morin�s
       p�r t�i shp�tuar rrethimit dhe asgj�simit.
       Kryengrit�sit u b�n� prit� gjithashtu forcave osmane q� vepronin
       n� Rrafshin e Dukagjinit, n� Qaf� t� Kol�it, ku 200 mal�sor� u
       p�rlesh�n me to duke u shkaktuar humbje t� m�dha. Mal�sor�t
       kryengrit�s, t� komanduar nga Prel Tuli, Mehmet Shpendi e Marash
       Delia, u q�ndruan ushtrive armike shtat� dit� e shtat� net�. Ata
       zun� qafat e shtigjet p�r t� mos lejuar dep�rtimin e forcave
       turke n� Dukagjin, n� lugin�n e Shal�s dhe t� Thethit.
       E pakalueshme p�r Shefqet Turgut pash�n u b� Qafa e Agrit, ku
       ushtria e tij u bllokua p�r disa dit� me radh�, u thye dhe u
       detyrua t� t�rhiqej. Megjithat�, Shefqet Turgut pasha nuk arriti
       t� futej n� Shkod�r, si� kishte parashikuar, p�rmes Dukagjinit.
       Ai hyri n� Shkod�r p�rmes Puk�s m� 24 korrik 1910.
       Edhe n� Lum� e n� Dib�r trupat turke hyn� pasi thyen q�ndres�n e
       popullsis� vendase, q� ishte m� e fuqishme sidomos n� rrethinat
       e Dibr�s s� Madhe.
       Kudo q� kalonte, ushtria osmane rrafshonte fshatrat ku gjente
       nj� q�ndres� sado t� vog�l, ndiqte e terrorizonte familjet q�
       kishin mb�shtetur e kishin p�rkrahur kryengrit�sit. Nd�rkoh�,
       gjyqet e jasht�zakonshme vepronin kudo. Reparte t� ve�anta t�
       specializuara t� ushtris� qen� ngarkuar p�r �armatimin e
       popullsis�. K�to reparte siguronin gjithashtu veprimtarin� e
       komisioneve qeveritare p�r regjistrimin e popullsis� dhe t�
       pasuris�, t� sht�pive, t� tokave, t� bag�tis� etj. Sipas k�tij
       regjistrimi, mblidheshin detyrimet tatimore, duke p�rfshir� edhe
       ato t� prapambetura, dhe b�hej rekrutimi i t� gjith� meshkujve
       q� i p�rfshinte detyrimi ushtarak.
       P�r t� p�rforcuar pushtetin e tyre n� vilajetin e Kosov�s,
       autoritetet xhonturke, krahas t� ashtuquajturave reforma, si� u
       quajt�n masat nd�shkuese, vendos�n t� b�nin k�tu edhe disa
       ndryshime administrative. K�shtu, u shnd�rrua n� n�nprefektur�
       (kaza) krahina (nahija) e Ferizajt dhe u krijuan disa krahina
       (nahije) t� reja, si n� Drenic�, n� Llap, n� Mal�si, n� Rek�, n�
       Podgor, n� Morav� t� Ep�rme dhe t� Poshtme etj.
       #Post#: 2410--------------------------------------------------
       Re: Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910
   DIR By: Mondi
       Date: May 7, 2012, 3:20 am
       ---------------------------------------------------------
       Shtrirja e terrorit xhonturk n� viset e tjera
       Pas shtypjes s� kryengritjes s� Kosov�s ekspedita ushtarake e
       komanduar nga Shefqet Turgut pasha u shtri edhe n� Shqip�rin� e
       Veriut dhe t� Mesme.
       Synimi i qeveris� xhonturke dhe i qarqeve ushtarake m� t� larta
       t� Perandoris� ishte t� shtypte jo vet�m q�ndres�n e armatosur
       t� shqiptar�ve, por edhe vatrat e organizmat e l�vizjes
       komb�tare. Klubet e organizatat e tjera komb�tare shqiptare u
       faj�suan si nxit�se t� l�vizjes s� armatosur. An�tar�t e
       klubeve, m�suesit e gjuh�s shqipe, madje edhe ata q� ndiqnin
       kurset e gjuh�s shqipe, u b�n� objekt i nj� terrori t� papar�,
       nj�lloj si pjes�marr�sit e kryengritjes s� armatosur t� Kosov�s.
       P�rgjith�sisht terrorit iu n�nshtruan gjith� veprimtar�t e
       l�vizjes kulturore e arsimore komb�tare, edhe pse kjo ishte nj�
       veprimtari e ligjshme.
       Pre e terrorit xhonturk u b�n� edhe qytetet, si Shkodra, Tirana,
       Elbasani e vise t� tjera, q� nuk qen� p�rfshir� n� kryengritje.
       Edhe n� k�to treva u arrestuan, u burgos�n dhe u internuan nga
       gjyqet speciale qindra atdhetar�. P�r t�i posht�ruar n� syt� e
       popullit dhe p�r ta frik�suar at�, k�ta n� fillim i rrihnin
       publikisht n�n tingujt e band�s ushtarake. U gjykuan dhe u
       d�nuan n� munges� shum� atdhetar� t� arratisur, t� akuzuar p�r
       veprimtari antishtet�rore.
       Me vendim t� qeveris� u mbyll�n t� gjitha shkollat shqipe, u
       ndalua nxjerrja e gazetave dhe botimi i librave n� gjuh�n
       shqipe. U pushuan nga puna m�suesit e gjuh�s shqipe t� shkollave
       shtet�rore, si dhe n�pun�sit shqiptar� q� kishin marr� pjes� n�
       l�vizjen kulturore e arsimore komb�tare. Ndjekjeve iu n�nshtruan
       edhe element�t e moderuar. Deputet�t shqiptar� u akuzuan si
       p�rkrah�s t� kryengritjes dhe p�r lidhje t� fshehta me
       kryengrit�sit.
       Veprimtaria e �etave t� armatosura vijoi edhe pas kalimit t�
       forcave osmane, t� komanduara nga Shefqet Turgut pasha, nga
       Kosova n� Shqip�rin� e Veriut e t� Mesme, madje edhe kur n�
       Kosov� u vendos�n p�rs�ri forca t� shumta ushtarake. U b�n� t�
       shpeshta p�rleshjet nd�rmjet �etave shqiptare dhe ushtris�
       osmane. P�rleshje t� tilla t� armatosura ndodh�n m� 15 shtator
       1910 af�r Mitrovic�s dhe m� 28 shtator af�r Pej�s. M� 15 tetor
       valiu i Manastirit njoftonte Stambollin p�r p�rpjekjet e
       ushtris� me �etat kryengrit�se t� Dibr�s. Po n� tetor valiu i
       Shkodr�s njoftonte qeverin� se ushtria ishte demoralizuar
       krejt�sisht dhe se kishte rrezik t� bashkohej me kryengrit�sit.
       M� 9 n�ntor valiu i Kosov�s informonte qeverin� p�r sulmet e
       shqiptar�ve kund�r postkomandave ushtarake n� nahijen e Beran�s.
       Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910 ushtroi ndikim t� fuqish�m n�
       zhvillimin e m�tejsh�m t� L�vizjes Komb�tare Shqiptare. Jehona e
       saj u ndje edhe n� l�vizjet �lirimtare t� popujve t� tjer�, t�
       Maqedonis� dhe t� Arabis�.
       Q�ndrimi i faktorit nd�rkomb�tar ndaj kryengritjes shqiptare
       Q�ndrimi i shteteve ballkanike
       Duke qen� se nuk mund�n t� gjenin aleat� t� jasht�m n� luft�n e
       tyre kund�r Perandoris� Osmane, krer�t e kryengritjes s� Kosov�s
       u p�rpoq�n t� siguronin t� pakt�n krah�t nga sulmet e pritshme
       t� armiqve t� jasht�m. P�r ta nuk qen� t� panjohura synimet
       shoviniste t� qarqeve politike t� shteteve fqinje, q� mund t�
       shfryt�zonin luft�n shqiptaro-osmane p�r plot�simin e q�llimeve
       t� tyre. Megjithat�, krer�t e kryengritjes u k�rkuan
       autoriteteve shtet�rore t� vendeve fqinje ndihm� ushtarake,
       madje u b�n� edhe propozime p�r aleanc�.
       K�shtu, krer�t e q�ndres�s s� armatosur n� Llap e n� Shal�, sapo
       nisi kryengritja n� muajin prill, k�rkuan t� m�sonin nga
       konsulli i Serbis� n� Prishtin� n�se Beogradi ishte i gatsh�m
       t�i ndihmonte me armatime e municione dhe t�i strehonte n� rast
       se do t� ishin t� detyruar t� t�rhiqeshin nga lufta kund�r
       forcave osmane. N� p�rputhje me udh�zimet q� kishte marr� nga
       ministri i Jasht�m Millovanovi�, konsulli Rakiq u tha
       shqiptar�ve se n� rast nevoje mund t� gjenin strehim n� Serbi,
       nd�rsa k�rkes�n e tyre p�r armatime e kund�rshtoi n� m�nyr� t�
       prer�, me pretekstin se shqiptar�t e kishin mbajtur t� fsheht�
       nga Serbia p�rgatitjen e kryengritjes.
       Q�ndrimi negativ i qeveris� serbe ndaj k�rkesave t� shqiptar�ve
       p�r ndihm� diktohej nga marr�dh�niet e mira q� Serbia kishte n�
       at� koh� me Turqin�, t� cilat kusht�zoheshin nga interesat
       ekonomik�, politik� dhe ushtarak� t� �astit. Kryengritja
       kund�rosmane n� Kosov� filloi n� koh�n kur mbreti Pjet�r I, N.
       Pashiqi dhe Millovanovi�i, pas vizit�s s� tyre n� Petrograd,
       shkuan edhe n� Stamboll. Qeveritar�t serb� shpresonin at�her� se
       do t� mund t� siguronin koncesionin e hekurudh�s s� Adriatikut.
       Nga ana tjet�r, Bullgaria b�nte p�rpjekje t� lidhej me qarqet
       politike shqiptare p�r ta p�rdorur luft�n e tyre n� t� mir� t�
       synimeve t� veta. P�r k�t� q�llim qeveria bullgare dhe vet�
       mbreti Ferdinand mbanin lidhje me organizatat shqiptare dhe me
       disa nga krer�t shqiptar�. Nd�rkaq qarqet politike dhe shtypi i
       Sofjes ndiqnin me interesim kryengritjen shqiptare. Disa prej
       tyre i shikonin ngjarjet n� Kosov� si fillim i fundit t�
       sundimit osman dhe k�rkonin t� p�rfitohej nga gjendja e krijuar
       p�r t� nd�rhyr� n� Maqedoni. Grupe t� tjera politike bullgare,
       duke i vler�suar ngjarjet n� Shqip�ri si kalimtare, k�rkonin q�
       Bullgaria t� mbante q�ndrim korrekt kundrejt Perandoris� Osmane.
       Megjith�k�t�, si qarqet oborrtare t� Sofjes t� kryesuara nga
       princi Ferdinand, ashtu edhe qeveria bullgare, duke menduar se
       kryengritja shqiptare do t�i jepte nj� goditje t� fort� regjimit
       xhonturk, parashikonin t� nxirrnin p�rfitime prej saj. Shtypi
       zyrtar bullgar shkruante pas fillimit t� kryengritjes, se
       Bullgaria, si fqinj� e mir� e Turqis�, d�shironte q� qeveria
       osmane t� vendoste qet�sin� e rregullin n� viset e p�rfshira nga
       kryengritja, por n� rast se kjo kryengritje merrte p�rmasa t�
       m�dha dhe shnd�rrohej n� nj� t� keqe q� mund t� cenonte paqen n�
       Ballkan e t� sillte pasoja t� r�nda p�r bullgar�t e Maqedonis�,
       at�her� qeveria bullgare nuk mund t� rrinte duarkryq.
       P�rfaq�suesi diplomatik serb n� Sofje u p�rpoq t� bindte kreun e
       qeveris� bullgare, se ishte n� interesin e shteteve ballkanike
       t�i liheshin Turqis� duart t� lira p�r t� shtypur kryengritjen
       shqiptare.
       Shqet�simi se kryengritja shqiptare mund t� shfryt�zohej nga
       Vjena, si pretekst p�r nd�rhyrje n� Ballkan, p�rb�nte nj� arsye
       m� shum� q� Serbia t� tregohej e rezervuar ndaj l�vizjes s�
       armatosur n� Kosov�. K�to zhvillime rrezikonin planet e saj t�
       kahershme p�r ekspansionin drejt territoreve shqiptare. Synimet
       autonomiste t� L�vizjes Komb�tare Shqiptare e shtynin edhe m�
       shum� qeverin� serbe q� t� k�rkonte shtypjen e kryengritjes s�
       Kosov�s. Send�rtimi i tyre vler�sohej n� Beograd si nj� penges�
       shum� m� e madhe p�r projektet e Serbis�, sesa pushteti i
       Perandoris� Osmane mbi trevat shqiptare. Fati i k�saj Perandorie
       tashm� ishte p�rcaktuar. Ajo po i afrohej me shpejt�si fundit t�
       saj.
       Millovanovi�i shprehu mendimin se ishte n� interesin e Serbis�
       dhe t� vendeve t� tjera ballkanike q� konflikti i armatosur i
       shqiptar�ve me xhonturqit t� ishte sa m� i p�rgjaksh�m, n�
       m�nyr� q� t� dyja pal�t t� dob�soheshin sa m� shum�. Sipas
       parashikimeve t� tij, k�shtu do t� arrihej q�llimi i dyfisht�:
       nga nj�ra an�, dob�simi i Perandoris� Osmane do ta leht�sonte
       luft�n e ardhshme t� Serbis� e t� Bullgaris� kund�r saj; nga ana
       tjet�r, shqiptar�t e mposhtur nga ushtria osmane do t� arrinin
       n� nj� gjendje t� till� sa t� pranonin t� viheshin n�n Serbin�.
       Diplomat�t serb� ndiqnin me k�naq�si �armatimin e shqiptar�ve
       nga autoritetet ushtarake osmane. P�rfaq�suesi i Beogradit n�
       Stamboll e siguronte ministrin e Jasht�m t� Perandoris� Osmane,
       se Serbia ishte e gatshme t�i b�nte Turqis� sh�rbimet e
       nevojshme p�r t�ia leht�suar mposhtjen e kryengritjes. Edhe
       Porta e Lart� e priti me k�naq�si gatishm�rin� e Beogradit p�r
       t� ndihmuar n� qet�simin e Kosov�s.
       Pas r�nies s� Gryk�s s� Ka�anikut, kur ushtria osmane filloi
       marshimin n� drejtim t� Carralev�s, konsulli serb n� Prishtin�
       mori udh�zime p�r t�i dh�n� ekspedit�s turke �do p�rkrahje. Me
       porosin� e tij fshatar�t e m�suesit serb� u vun� n� sh�rbim t�
       Turgut Pash�s. Sipas udh�zimeve q� mor�n nga oficer�t e shtabit
       turk n� Ferizaj, ata mblidhnin t� dh�na p�r gjendjen,
       organizimin e vendndodhjen e forcave kryengrit�se dhe p�rhapnin
       lajme t� rreme rreth marshimit t� forcave t� m�dha osmane p�r t�
       shkurajuar shqiptar�t.
       N� kund�rshtim me premtimin q� u kishte b�r� shqiptar�ve n�
       fillim t� kryengritjes, Serbia nuk pranoi t�i strehonte
       kryengrit�sit. Beogradi pranoi t� strehonte n� Serbi vet�m disa
       prej krer�ve, si Hasan Hysen Budakov�n, Zejnel Beun nga Gjilani,
       Shaqir �avdarbash�n nga Peja dhe bajraktarin e Ostrozubit, duke
       shpresuar se mund t�i p�rdorte n� sh�rbim t� politik�s serbe.
       Qeveria serbe i ofroi strehim edhe Idriz Seferit, por ky nuk e
       pranoi dhe q�ndroi n� malet e krahin�s s� vet, n� Karadak.
       Ndryshe nga Serbia, Mali Zi, edhe pse nuk e p�rkrahu
       kryengritjen shqiptare, nuk mbajti q�ndrim armiq�sor kundrejt
       saj dhe u dha strehim kryengrit�sve.
       Kryengrit�sit e an�s veriper�ndimore t� Kosov�s n� fillim u
       vendos�n n� Bjeshk�t e Namuna. Por mungesa e ushqimeve dhe
       fillimi i t� ftohtit e b�ri t� pamundur q�ndrimin e tyre t�
       m�tejsh�m n� ato an�. N� k�to rrethana, Isa Boletini, n� em�r t�
       t� gjith� krer�ve t� kryengritjes, k�rkoi nga Cetina q� t�i
       strehonte n� Mal t� Zi. Kjo k�rkes� u pranua nga qeveria e Malit
       t� Zi, e cila formoi nj� komision t� posa��m p�r strehimin e
       emigrant�ve. Ata u vendos�n n� Cetin�, n� Podgoric�, n� Shpuz�,
       n� Nikshiq dhe n� Ulqin.
       Por pas deklaratave t� princ Nikoll�s p�r motivet humanitare q�
       e shtyn� t� mbante k�t� q�ndrim, fshihej synimi i tij p�r t�
       b�r� p�r vete krer�t shqiptar�, duke shpresuar se me ndihm�n e
       tyre do t� k�naqte lakmit� territoriale ndaj tokave shqiptare q�
       shkonin deri n� Mat e m� gjer�, nd�rsa populli malalez i priti
       miq�sisht refugjat�t e ardhur nga territoret shqiptare.
       Kryengritja e Kosov�s dhe Fuqit� e M�dha
       Fuqit� e M�dha, duke respektuar politik�n e ruajtjes s� status
       quo-s� n� Turqin� Evropiane dhe n� gjith� Perandorin� Osmane,
       nuk e p�rkrah�n kryengritjen shqiptare t� Kosov�s. Ata i
       trajtuan ngjarjet n� Shqip�ri si nj� ��shtje thjesht e brendshme
       e Perandoris� Osmane dhe i lan� dor� t� lir� Stambollit p�r
       shtypjen e kryengritjes.
       Por q�ndrimi i Fuqive t� M�dha kundrejt l�vizjes �lirimtare t�
       shqiptar�ve e sidomos ndaj metodave t� dhun�s e t� terrorit q�
       p�rdori ushtria turke p�r paqtimin e territoreve shqiptare, nuk
       ishte i nj�jt�. Nd�rsa Rusia k�mb�ngulte pran� Port�s s� Lart�
       p�r ta �uar deri n� fund ekspedit�n ushtarake n� Shqip�ri,
       ministri i Pun�ve t� Jashtme t� Austro-Hungaris� e k�shillonte
       Stambollin q� t� mos shkonte shum� larg n� masat e dhun�s ndaj
       shqiptar�ve.
       T� nj�jtin q�ndrim mbajti n� p�rgjith�si diplomacia gjermane.
       N�p�rmjet p�rpjekjeve diplomatike q� b�n� pran� qeveris�
       xhonturke, Vjena e Berlini i t�rhoq�n v�rejtjen asaj p�r masat e
       tepruara shtyp�se. Ato i b�n� t� ditur Stambollit se ndjekja e
       k�shillave ruse p�r ashp�rsimin deri n� skaj t� konfliktit me
       shqiptar�t, do t� sillte dob�simin e t� dyja pal�ve dhe do t�ua
       leht�sonte shteteve ballkanike plot�simin e pretendimeve
       territoriale ndaj trojeve shqiptare, gj� q� nuk e d�shironin as
       Berlini, as Vjena.
       Po k�shtu ministri i Jasht�m i Italis�, San Xhuliano, n�p�rmjet
       ambasadorit t� tij n� Stamboll, ndon�se n� m�nyr� t� kujdesshme
       e t� matur, i b�nte t� qart� Port�s s� Lart� se edhe Italia nuk
       e miratonte aksionin energjik dhe masat e egra t� ushtris� turke
       n� Shqip�ri; nd�rsa opinioni publik e shtypi italian shpreh�n
       simpatin� p�r kryengritjen shqiptare dhe d�nuan politik�n e eg�r
       t� qeveris� xhonturke kundrejt shqiptar�ve. N� k�to q�ndrime t�
       dukshme proshqiptare ushtronte ndikimin e vet edhe mjedisi
       arb�resh.
       N� pjes�n tjet�r t� kontinentit evropian e t� atij amerikan u
       ndje ndikimi i mitingjeve t� protest�s, i agjitacionit dhe i
       propagand�s q� kolonit� shqiptare t� m�rgimit, shoqatat dhe
       komitetet b�n� n� t� mir� t� kryengritjes shqiptare. Nj� vend t�
       ve�ant� z� k�tu mitingu i organizuar n� Boston.
       Kryengritja e Kosov�s e vitit 1910 ishte e para l�vizje e
       armatosur aq e gjer� e popullit shqiptar n� fillim t� shek. XX,
       por q� mbeti n� kufijt� e nj� vilajeti t� vet�m. Veprimet e
       suksesshme luftarake t� kryengrit�sve n� skajin verilindor t�
       vilajetit t� Shkodr�s nuk ndikuan n� zgjerimin e p�rmasave t�
       saj.
       Lufta e armatosur e popullit shqiptar kund�r sundimit osman nuk
       arriti t� shtrihej n� nj� hap�sir� t� gjer� komb�tare as n�
       rrafshin organizativ, as n� at� politik e ushtarak. Madje edhe
       n� kufijt� e vilajetit t� Kosov�s nuk u arrit nj� bashk�rendim i
       veprimeve luftarake. Ndon�se luftuan p�r t� p�rballuar marshimin
       e ushtris� s� komanduar nga Shefqet Turgut pasha, kryengrit�sit
       nuk arrit�n t� organizonin nj� q�ndres� t� p�rgjithshme n�
       gjith� vilajetin. Vatrat e q�ndres�s s� shqiptar�ve, si� qen�
       ato t� Ka�anikut, t� Carralev�s etj., mbet�n t� shk�putura nga
       nj�ra-tjetra.
       N� k�to dob�si ndikoi edhe mungesa e nj� qendre t� vetme
       drejtuese politike e ushtarake n� shkall� komb�tare ose t�
       pakt�n nd�rkrahinore. P�rve� k�saj, pjesa m� e madhe e vendit
       q�ndroi m�njan� ngjarjeve t� Kryengritjes s� vitit 1910 dhe nuk
       u p�rfshi n� luft�n e armatosur kund�r regjimit xhonturk.
       Shumica e veprimtar�ve t� klubeve atdhetare n� vilajetet e
       Shkodr�s, t� Janin�s dhe t� Manastirit nuk ishte ende e bindur
       p�r domosdoshm�rin� e luft�s s� armatosur. Edhe deputet�t
       shqiptar�, duke p�rfshir� edhe ata m� radikal�t (me ndonj�
       p�rjashtim), nuk qen� t� prir� n� k�t� koh� p�r t� dal� nga
       kuadri i luft�s parlamentare, nd�rsa komitetet e fshehta n� Jug
       t� vendit, ndon�se ishin p�rkrah�s t� kryengritjes s� armatosur,
       nuk ishin t� p�rgatitur p�r t� mb�shtetur me veprime t�
       armatosura kryengritjen e Kosov�s.
       Kryengritja u shtyp edhe p�r shkak se shqiptar�t u ndodh�n
       p�rball� nj� ushtrie t� madhe n� num�r, n� armatime e n� pajisje
       luftarake dhe e drejtuar nga oficer� t� zgjedhur, t� st�rvitur
       nga instruktor� t� huaj.
       Kryengritja nuk pati p�rkrahjen e qarqeve politike t� shteteve
       fqinje dhe t� Fuqive t� M�dha q� vijuan t�i p�rmbaheshin
       politik�s, tashm� tradicionale, t� ruajtjes s� status quo-s�.
       Megjith�se Kryengritja e armatosur e vitit 1910 u shtyp, qeveria
       turke u detyrua t� b�j� ndonj� l�shim. N� vjesht�n e vitit 1910
       ajo hoqi ligjin p�r bandat, lejoi hapjen e ndonj� shkolle
       shqipe, pa hequr dor� nga p�rpjekjet p�r t�i detyruar shqiptar�t
       q� t� p�rdornin alfabetin arab, nd�rpreu zbatimin e masave p�r
       �armatimin, p�r rekrutimin ushtarak e p�r mbledhjen e taksave
       dhe premtoi se do t� p�rdorte nj� fond t� posa��m p�r nd�rtimin
       e sht�pive t� djegura e t� rr�nuara gjat� fushatave ushtarake t�
       vitit 1910. P�r t� penguar nj� shp�rthim t� ri t� kryengritjes
       n� Kosov�, Porta e Lart� d�rgoi atje disa komisione q� u
       ngarkuan t� qet�sonin vendin duke u marr� vesh me krer�t
       shqiptar�./historia.shqiperia.com/
       *****************************************************
       Page 1 of 1