gopher.createaforum.com/1/forums/ndjenja/p/276

   DIR Return Create A Forum - Home
       ---------------------------------------------------------
       Ndjenja
  HTML https://ndjenja.createaforum.com
       ---------------------------------------------------------
       *****************************************************
   DIR Return to: LET�RSIA
       *****************************************************
       #Post#: 2395--------------------------------------------------
       Let�rsia e Rilindjes Komb�tare
   DIR By: Mondi
       Date: May 7, 2012, 2:57 am
       ---------------------------------------------------------
       Let�rsia shqiptare e Rilindjes Komb�tare lindi dhe u zhvillua si
       pjes� e pandar� e l�vizjes politiko-shoq�rore e kulturore p�r
       �lirimin e vendit nga zgjedha e huaj. Kjo l�vizje, q� nis nga
       mesi i shekullit XIX dhe arrin deri n� vitin 1912, quhet
       Rilindje Komb�tare, prandaj edhe let�rsia e k�saj periudhe quhet
       let�rsi e Rilindjes Komb�tare.
       Kjo �sht� kryesisht nj� let�rsi patriotike me frym� demokratike
       e popullore. Tema kryesore e saj ishte dashuria p�r atdheun dhe
       popullin, evokimi i s� kaluar�s heroike dhe lufta p�r �lirimin
       komb�tar e shoq�ror.
       Kushtet historike q� p�rcaktuan zhvillimin e saj, ishin
       kryengritjet e vazhdueshme kund�r pushtuesve osmane, lufta p�r
       pavar�si dhe p�r ruajtjen e t�r�sis� tok�sore t� vendit nga
       synimet grabitqare t� imperialisteve dhe t� qarqeve shoviniste
       fqinje.
       Let�rsia e Rilindjes pati nj� drejtim iluminist e n� periudh�n e
       fundit edhe vepra realiste, por n� thelbin e vet ajo ishte nj�
       let�rsi romantike. N� veprat m� t�, mira t� saj u shprehen
       ideale t� larta komb�tare, malli dhe dashuria e zjarrt� p�r
       m�m�dheun, krenaria p�r t� kaluar�n e lavdishme t� popullit
       shqiptar dhe �ndrra p�r ta par� Shqip�rin� e lir�, t� pavarur e
       t� lul�zuar.
       Figura m� e shquar e k�saj periudhe �sht� padyshim, Naim
       Frash�ri, autor i poem�s "Bag�ti e Bujq�si� i "Historis� s�
       Sk�nderbeut� dhe i shum� poezive t� tjera patriotike, lirike e
       filozofike. Figura t� tjera t� shquara jan� Jeronim De Rada, A.
       Z. �ajupi, Gavril Dara i Riu, Ndre Mjeda, Asdreni etj.
       Let�rsia e Rilindjes sh�non nj� etap� t� re n� historin� e
       let�rsis� shqiptare. Ajo sh�non kalimin nga let�rsia me brendi
       fetare e karakter didaktik, n� let�rsin� e re shqiptare, n�
       let�rsin� e mir�fillt� artistike, duke hedhur n� t� nj�jt�n koh�
       edhe bazat e gjuh�s son� letrare komb�tare.
       #Post#: 3044--------------------------------------------------
       Re: Let�rsia e Rilindjes Komb�tare
   DIR By: KingiaBurrel
       Date: June 13, 2012, 3:16 am
       ---------------------------------------------------------
       N� v�shtrimin e shnd�rrimeve letrare kap�rcyelli i shekullit t�
       20 �sht� nj� koh� ve�an�risht e sh�nueshme. M� 1900 vdes Naim
       Frash�ri. Po n� k�t� vit Fishta boton shkrimet e para, kurse
       vet�m nj� vit m� par� lind Lasgush Poradeci, poeti m� i madh
       modern shqiptar. Pra, me mbarimin e shek. XIX p�rmbyllet
       let�rsia e Naimit dhe nj� periudh� e let�rsis� shqiptare. K�tu
       �sht� nj� prerje nd�rmjet let�rsis� s� Naimit (romantike) dhe
       let�rsis� q� nis me brezin e 1900-shit, ku hyjn� Konica, Fishta,
       �ajupi, Asdreni, Noli e M. Frash�ri me nj� let�rsi joromantike.
       T� par�n e karakterizon ideja komb�tare, kurse t� dyt�n ideja
       shoq�rore apo ideja njer�zore. Kjo e dyta �sht� periudha e
       let�rsis� s� pavar�sis� q� do t� zot�roj� ngadal� kat�r
       dhjet�vje�ar�t e par� t� shekullit XX.
       N� v�shtrimin kulturor-historik e n� v�shtrimin strukturor,
       let�rsia e pavar�sis� nis n� fund t� shekullit t� kaluar me
       Konic�n, kur shfaqet nj� model shkrimi kritik, i ndrysh�m nga
       shkrimi i m�hersh�m himnizues, dhe zhvillohet me poezin� e
       Lasgush Poradecit q� k�rkon forma t� reja, gjuh� t� re poetike
       dhe efektin estetik t� let�rsis�, q� nd�rton n� thell�sin� e vet
       identitetin e bot�s shpirt�rore shqiptare.
       Let�rsia e Pavar�sis� shqiptare �sht� nj� periudh� letrare q�
       vjen pas periudh�s s� Rilindjes q� kuror�zohet me let�rsin� e
       Naim Frash�rit. Kjo periudh� letrare shkall�-shkall� ngre
       dallimet me let�rsin� pararend�se dhe forcon karakteristikat e
       veta ideore e strukturore.
       P�rurues dhe nism�tar i k�saj periudhe �sht� Faik Konica me
       Albanin� e tij (1897-1909), ku boton autor�t e 1900-�s, madje
       dhe komenton k�t� let�rsi t� re n� revist�n e tij. K�shtu,
       Konica b�het edhe teoriku e kritiku i par� dhe i pakontestuesh�m
       i k�saj let�rsie. N� nj� artikull t� vitit 1906, "Koh�tore e
       letrave shqipe", si dhe n� interpretimet e veprave t� �ajupit,
       Asdrenit, Nolit e Gurakuqit, Konica v�ren se let�rsia e re
       lirohet nga zot�rimi i ideologjis� komb�tare t� romantizmit. Kjo
       let�rsi artikulon dallimin nd�rmjet veprimit atdhetar dhe
       krijimit letrar estetik. Prandaj Let�rsia e Pavar�sis�, q� n�
       nism�, shqipton k�rkes�n e krijimit t� let�rsis� si vler� m�
       vete, pa marr� parasysh q�llimin. N� an�n tjet�r, edhe q�llimi
       fillon t� pretendohet q� t� arrij� n�p�rmjet frym�s kritike e jo
       frym�s himnizuese, si dhe brendap�rbrenda shoq�ris� shqiptare
       dhe shpirtit t� kombit.
       E shfaqur qoft� si trash�gimi e simbolizmit (Asdreni, Lasgushi),
       qoft� si realiz�m me frym� kritike (�ajupi, Noli) qoft� n�
       trajt� neoklasiciste (Fishta, Mjeda, Haxhiademi) apo n� trajta
       t� papara t� modernizmit n� proz� (Koliqi, Migjeni, Kuteli),
       Let�rsia e Pavar�sis� shqiptare, q� zot�ron gjysm�n e par� t�
       shekullit XX ka dy karakteristika themelore:
       Krijimin e trajtave e t� strukturave t� reja letrare
       Krijimin e vet�dijes (nd�rgjegjes) letrare q� let�rsia �sht�
       krijim i ve�ant� estetik pa marr� parasysh q�llimet. Kjo
       d�shmohet me veprat letrare dhe me interpretimin e tyre letrar.
       *****************************************************
       Page 1 of 1