DIR Return Create A Forum - Home
---------------------------------------------------------
Ndjenja
HTML https://ndjenja.createaforum.com
---------------------------------------------------------
*****************************************************
DIR Return to: SHĖNDETĖSI
*****************************************************
#Post#: 2137--------------------------------------------------
Epilepsia
DIR By: Ai_Djali
Date: April 25, 2012, 8:03 am
---------------------------------------------------------
Epilepsia ėshtė njė prej sėmundjeve mė tė shpeshta nė
neurologji. Kjo i takon grupit te sėmundjeve konvulsive, e cila
manifestohet me ngėrēe tė muskujve dhe ndryshim tė furishėm tė
vetėdijes (me njė shkallė tė caktuar tė vetėdijes).
Mr.sc.dr. Isuf Bajrami
spec. i mjekėsisė emergjente
Emėrtimi i sėmundjes vjen nga fjala greke epilepsi qė
nėnkupton sulmin.
Disa prej llojeve tė epilepsisė janė:
1. Grand mal: ataku ose sulmi i madh, shfaqet pas zbrazjes
abnormale elektrike tė korės sė trurit e cila manifestohet me
humbje tė shpejtė tė vetėdijes, shtangim tė muskujve tė trupit
dhe shkumėn nė gojė.
Shpesh nė fazėn e atakut i sėmuri ka urinim tė pakontrolluar e
mė rrallė edhe feces.
Pas kėsaj, pacienti ėshtė pa vetėdije dhe zgjohet gradualisht.
Pėr njė kohė ndihet konfuz dhe i pėrgjumur, por janė tė mundshme
edhe lėndimet gjatė rėnies.
2. Petit mal: ataqe tė vogla, mė tė shpeshta te fėmijėt e
vegjėl. Fėmija і sėmurė rėndom ka shumė ataqe gjatė 24
orėve. Sulmet ndodhin mė shpesh nė mėngjes dhe gjatė aktivitetit
fizik. Atakun e karakterizon pamja e shtanguar dhe dridhjet
kohėshkurtra tė muskujve (rėndom tė fytyrės ose ekstremiteteve).
I sėmuri nuk e humbė vetėdijen, por meqenėse ndonjėherė vjen
deri tė ērregullimi i tė folurit merr pamjen sikur ka humbur
vetėdijen.
3. Epilepsia psikomotore: Zakonisht te adultet, ndonjėherė
ngatėrrohet me psikozėn. Karakterizohet me sjellje tė
pėrsėritura jonormale (ndryshime psikike, automatizmi-lėvizje tė
pakontrolluara tė ngacmimeve ose veprimet si zhveshja dhe
veshja).
Tė sėmuret herė nuk janė tė qetė, por agresive. Personi ėshtė i
dezorientuar ndaj vetvetes, personave tjerė, kohės dhe
hapėsirės.
4. Status epileptikus: Ataku і zgjatur ose i pėrsėritur.
Zgjatė mė se paku 30 minuta. E rrezikon jetėn dhe ēdo-herė nė
njė masė tė caktuar e dėmton edhe trurin.
Shkaktaret e epilepsisė
- Ērregullimet e sistemit nervor qendror (ērregullimet natyrale
gjatė zhvillimit, infeksionet, neoplazmat, sėmundjet e enėve tė
gjakut, sėmundjet e lindura tė cilat shkaktojnė dėmtimin e
trurit).
- Ērregullimet metabolike
- Lėndimet e kokės
- Temperatura e lartė
- Pėrdorimi pa masė i alkoolit ose drogave
- Stresi emocional
- Epilepsia idiopatike (baza ose substrati trashėgues)
Simptomat:
1. Aura-nėnkupton vėrejtjen, parandien, sikur halucinacion i
zėrit dhe shikimit, ndjenja e erės sė ēuditshme ose shijes,
ndjenja e shtangimit, mundimit tė barkut e cila zgjatė disa
sekonda.
2. Humbja e vetėdijes
3. Shtangimet e muskujve dhe lirimi nė ēdo 15 deri 20 sekonda.
4. Gulēim pas atakut dhe apatia
5. Ndonjėherė kokėdhembja.
Ndihma e parė
1. Tė sigurohet kalueshmėria e rrugėve tė frymėmarrjes me
rrotullimin anėsor nė pozitė tė krahut.
2. Tė sigurohet i sėmuri tė mos e godet kokėn nė bazė tė fortė,
ashtu qė nėn kokė vendoset ndonjė mjet i butė (jastėk, batanije
etj)
3. Shpėrthekohet rripi dhe ēlidhet kravata
4. Largohet e gjithė ajo qė mundė ta lėndoj tė sėmurin nė
rrethinėn e tij.
5. Thirret ndihma e shpejtė
6. Gjithherė pritet nė vendin e ngjarjes qė i sėmuri tė kthehet
nė vetėdije ose deri sa tė vjen ndihma e shpejtė.
Ndihma e shpejtė nuk nevojitet:
* Nėse ataku ka kaluar brenda 5 minutave
* Nėse nuk ka ataqe te reja
* Nėse i sėmuri nuk ėshtė i lėnduar gjatė rėnies
Veni re?
* Nė atak, gjuha nuk preket pasi qė mund tė lėndohet pas
ngėrēeve tė muskujve tė fytyrės ose nofullės
* Nuk tentohet me forcė tė ndėrpriten ngėrēet
* Vendosja e gjėsendeve metalike nė dorė si p.sh. ēelėsave nuk
ka arsyetim mjekėsor
* Nuk vendoset asgjė nė gojė (p.sh. luga, shpatulla etj.)
* Nuk i jepet pacientit kurrfarė lėngu nė gojė nė fazėn e atakut
deri sa nuk kėndellet.
Shumica e fėmijėve me epilepsi, prej tyre rreth 90%, shkojnė nė
shkollė dhe mund tė inkuadrohen nė ēerdhe. Ėshtė me rėndėsi qė
prindėrit ose kujdestari ta informojnė ekspertin pėr pranin e
sėmundjes qė tė ketė kujdes e nė rast nevoje tė reagohet me
kohė.
Gjendja pa vetėdije
Deri te humbja e vetėdijes mund tė shpijnė shumė sėmundje dhe
gjendje nga tė cilat disa janė shtegdalje (psh. rėnia kalimtare
e tensionit) e disa shumė tė rėnda (psh. ndalja e punės sė
zemrės). Thellėsia e humbjes sė vetėdijes mund tė jetė e
ndryshme dhe mund tė ndryshoj tė i njėjti pacient.
Si ta konstatoni se a ėshtė personi pa vetėdije?
Nėse hasni nė personin i cli nuk lėviz ėshtė i shtrirė ose nė
pranin tuaj papritmas ėshtė shtrirė nė tokė, lehtas e tronditni
nė krah ose drejtoni disa pyetje, psh: Ēka ka ndodhur? A po mė
dėgjon? Si quheni?
Te humbjet sipėrfaqėsore, tė i pavetėdijshmi mund tė lėviz disa
pjesė tė trupit ose tė vjell. Nėse nuk ka kurrfarė reaksioni,
atėherė personi ėshtė nė gjendje tė humbjes sė thellė tė
vetėdijes (koma).
Veprimet
* Thirrni mjekun pėr ndihmė, nėse ėshtė e mundur, sa mė shpejtė
pa humbur kohė.
* Kontrolloni frymėmarrjen, qarkullimin dhe sipas nevojės
filloni me veprimet e ringjalljes.
* Nėse i pavetėdijshmi merr frymė, kthejeni nė pozitė tė krahut.
Herė-herė kontrolloni frymėmarrjen.
* Mbuloje tė pavetėdijshmin qė tė evitoni mėrdhirjen.
* I pavetėdijshmi guxon tė transportohet vetėm nė pozitė tė
shtrirė (nė krah) .
* MOS tentoni tė pavetėdijshmit ti jepni ushqim ose pije.
* MOS e leni tė pavetėdijshmin pa mbikėqyrje.
Pacienti pa vetėdije
Tė pyetet dėshmitari...
1. A mund tė bėhet fjalė pėr helmim?
2. A ėshtė lėnduar mė herėt?
3. A ėshtė pacient kronik?
Simptomat dhe ekzaminimet
1. era (si e acetonit, alkoolit, dheut tė lagėsht, urinės)
2. lagėshtia e lėkurės
3. shenjat e lėndimit (njolla elektrike, gjakderdhja, gjurmėt e
injeksioneve)
4. tonusi i muskujve (hemipareza, hemiplegjia)
5. pėrgjigjja ndaj ngacmimeve tė dhembjes-shpimi (hemipareza,
hemiplegjia)
6. shenjat meningjeale
7. frymėmarrja
8. bebėza e syrit (shikimi nė drejtim tė lėndimit: ICV; mioza:
morfina, gjakderdhjet ne pons; midriaza: atropin)
9. pulsi, TA, (kriza hipertenzive, shoku)
10. abdomeni (prania e defanses)
11. Babinski dhe reflekset tjera: reaksioni ndaj dhembjes
12. gjaku tė ekzaminohet me traken Glukohemotest
Pozita e dėshirueshme: pozita e tė pavetėdijshmit (pozita nė
krah)
Ndihma urgjente mjekėsore:
1. infuzioni 500mL tretje infuzive 1 gtt/sek
2. terapia simptomatike, kontrolli i funksioneve vitale
3. terapia e diferencuar nėse dihet shkaktari
Tretmani i mėtutjeshėm
* Derisa jeni duke pritur autoambulancėn regjistroni shenjat
vitale.
* Shikoni pėr shenja tė traumės me ērast duhet tė keni kujdes
tė mos keqėsoni lėndimin e medulles spinale.
* Transporti urgjent me pėrcjellės i cili i zotėron shkathtėsitė
e reanimimit. Gjatė transportit tė keni kujdes pėr funksionet
vitale: frymėmarrjen dhe punėn e zemrės (mjeku ose infermierja).
/Telegrafi/
*****************************************************
Page 1 of 1