DIR Return Create A Forum - Home
---------------------------------------------------------
lansongviet
HTML https://lansongviet.createaforum.com
---------------------------------------------------------
*****************************************************
DIR Return to: Inspirations
*****************************************************
#Post#: 7359--------------------------------------------------
Hai lối Xử thế - Hai Nhân sinh quan
By: anatta Date: April 28, 2019, 7:07 pm
---------------------------------------------------------
[center]TÂM SỰ Của KHUẤT NGUYÊN
[/center]
BỰC QUÂN TỬ thời xưa, ở Á Đông
đại khái có thể chia ra làm hai hạng
người có hai lối nhân sinh, hai
đường xử thế khác nhau rất rơ
rệt.
Hai hạng người đó, mỗi hạng
đều ôm ấp một tâm sự... Muốn
t́m hiểu tâm sự của mỗi
người, một quyển sách cả ngàn trang
cũng không sao nói được hết ư.
Thế mà nếu có thể tóm lại,
người ta cũng có thể tóm lại trong
một câu chuyện hết sức gọn gàng
đầy đủ trong một trang sách
nhỏ: Câu chuyện Khuất Nguyên và Lăo đánh
cá. Đấy cũng là chỗ sở
trường của người Á Đông
vậy.
[center]********[/center]
Khuất Nguyên làm quan cho vua Hoài Vương
nước Sở, bị sàm báng mà bị phóng
khí. Mặt mũi tiều tụy, h́nh dung khô héo,
Khuất Nguyên vừa đi vừa hát ở bên
bờ đầm.
Có ông lăo đánh cá trông thấy hỏi:
- Ông có phải là Tam lư đại phu đó
không? Sao mà đến nỗi khốn khổ
như vậy?
Khuất Nguyên nói:
- Cả đời đục, một ḿnh ta
trong; cả đời say một ḿnh ta tỉnh,
bởi vậy ta mới bị phóng khí.
Ông lăo đánh cá nói:
- Thánh nhân không câu nệ việc ǵ, lại hay tùy
thời. Có phải đời đục
cả, sao ông không khuấy thêm bùn, vỗ thêm sóng
cho đục theo một thể? Loài
người say cả, sao ông không biết ăn
cả men, húp cả bă cho say theo một thể?
Việc ǵ mà phải pḥng xa nghĩ sâu cho
đến nỗi phải bị phóng khí?
Khuất Nguyên nói:
- Tôi nghe: mới gội đầu tất
phải chải mũ; mới tắm tất
phải thay áo; có đâu lại chịu đem
cái thân trong sạch mà để cho vật dơ
bẩn dính vào ḿnh được? Thà nhảy
xuống sông Tương, vùi xác vào bụng cá,
chớ sao đang trắng lôm lốp, lại
chịu để vấy phải bụi dơ.
Ông lăo đánh cá nghe nói tủm tỉm
cười, quay chèo bơi đi, hát:
Sông Tương nước chảy trong veo,
Th́ ta đem giặt cái lèo mũ ta;
Sông Tương nước đục chảy
ra,
Th́ ta lội xuống để mà rửa chân...
Hát xong, đi thẳng, không nói ǵ nữa.
[center]********[/center]
Tâm sự của Khuất Nguyên đâu phải
riêng ǵ của Khuất Nguyên, mà nó là tâm sự
chung của phần đông nhân loại từ
xưa đến nay vậy.
Cả đời đục, một ḿnh ta trong,
Cả đời say, một ḿnh ta tỉnh...
Ḷng tự ái của ta xui ta bao giờ cũng tin
tưởng như thế. Điều ta
nghĩ luôn luôn đúng; việc ta làm luôn luôn
phải. Không đúng, không phải, làm sao ta dám
nghĩ, dám làm... Thằng bất nhân bất
nghĩa nhất trong đời có bao giờ tin
ḿnh là bất nhân bất nghĩa đâu. Tào Tháo,
một tên gian hùng đệ nhất xưa kia,
cũng vẫn tin ḿnh thế thiên hành
đạo, mà một trái bom nguyên tử trên
Hiroshima, giết một loạt sáu trăm ngàn
người... cũng chỉ là một việc
làm hết sức nhân đạo: sát nhất miêu
cứu vạn thử...
Dầu là một kẻ ngu... cũng vẫn tin
việc ḿnh là phải. Người xưa nói: Ta
có thể đoạt ấn soái giữa chốn
ba quân, nhưng không thể đoạt
được dễ dàng cái chí của một
kẻ thất phu. Câu nói này thật là một câu
nói khám phá được cả tâm sự loài
người.
Tôi có lư! Đấy là một tin tưởng mà
cũng là một quả quyết.
Tôi có lư! Đấy cũng là một cơ
hội để nâng cao cái bản ngă của
ḿnh lên, kẻ nào dám đương nhiên xâm
phạm là chạm đến sinh mạng thiêng
liêng của ḿnh vậy. Ḿnh không thể tha
thứ được những ai dám bảo ḿnh
lầm.
Tin rằng chỉ có một ḿnh ḿnh có lư, và
chỉ tín suông như thế thôi, th́ có ǵ là
lạ, mà cũng có ǵ là hại cho ai đâu.
Bất quá là ai có ư kiến nấy. Nguy hiểm
là, trong khi ta tin ta có lư, ta lại tin rằng
kẻ nào không theo về cùng một ư kiến
với ta là sái quấy, là lạc lầm...
Nghĩa là, trong khi ta tin ḿnh có lư, ta cũng
vừa lên án kẻ khác không đồng một ư
kiến với ta là sái quấy, là lạc
lầm:
Cả đời đục, một ḿnh ta trong,
Cả đời say, một ḿnh ta tỉnh...
Bởi vậy, đời mà không có ta can
thiệp đến... đời sẽ mê
loạn đến bực nào.
Đă tự cho là người giác ngộ, th́
cũng vừa là tự ban cho cái sứ mạng
cứu đời... Bụng thương
đời tha thiết của ta khiến ta khó
nỗi dửng dưng với thế sự...
Ḷng nhiệt thành hăng hái về việc
cứu đời của ta không cho phép ta có
thể thản nhiên được với
bọn người dám ngang nhiên công kích kế
hoạch cứu thế của ta. Chống
lại với ta, là bọn người lạc
hậu; nghịch lại với ta, là bọn
người phản tiến hóa. Vậy,
phận sự của ta, phận sự của
con người giác ngộ là phải lo
độ kẻ khác, bất cứ bằng
phương pháp nào...
Trong khi
Đời đục cả, một ḿnh ta trong,
Đời say cả, một ḿnh ta tỉnh...
th́ hơi sức nào chiều theo ư của
mọi người... Bất luận là
phương pháp nào, nô lệ, dă man... cũng
không sao cả, miễn ta cứu độ
được người ra khỏi ṿng
tăm tối là được.
Phận sự của ta chẳng những lo
cứu độ đời mà c̣n phải lo
trừng phạt những kẻ nào chặn
đứng con đường tiến hóa
của nhân loại, nếu cần...
Những khẩu hiệu thế thiên hành
đạo, tế thế độ nhơn
sở dĩ mọc lên như nấm... cũng
chỉ v́ cái bụng yêu đời và lo
đời ấy của ta... lo cho đời
đều theo về cùng một cái khuôn tư
tưởng như ḿnh.
Nhưng mà, than ôi, tâm sự của ta, nó cũng
lại là tâm sự của mọi
người... Rồi đây, có lẽ thiên
hạ không c̣n ai có thể dung túng ai
được nữa. Ai ai cũng tin:
Cả đời đục, một ḿnh ta trong,
Cả đời say, một ḿnh ta tỉnh...
th́ làm ǵ nhân loại tránh khỏi tao loạn
lầm than mà tự cổ chí kim, không thời
nào tránh khỏi. Cái bệnh ham làm thầy
đời, cái bệnh thà làm đầu con gà
hơn làm đít con trâu của ta, nó là cái tâm
bệnh của loài người... Bởi
vậy, ta mong ước, ta tin tưởng
chỉ có một ḿnh ta trong, chỉ có một
ḿnh ta tỉnh, để ta có cơ hội lên
mặt thầy đời hiu hiu tự
đắc: trí hơn người ngu, khôn hơn
kẻ dại... Rủi mà ngày nào, cái bọn
người ngu si mê muội kia mà tiêu mất
hết đi rồi, th́ cái bọn thầy
đời của chúng ta đây dựa vào
đâu mà tồn tại! Thế mà ta lại
muốn độ cho bọn ngu mê trong thiên
hạ đều phải khôn ngoan sáng suốt
như ta cả, ta nào có dè ta lại làm một
điều mâu thuẫn, ta đang phá hoại cái
ngai vàng của ta vậy...
Cái chết của Khuất Nguyên là cái chết
dĩ nhiên... cái chết tỏ sự bất
lực của ḿnh không đủ uy thế
để bắt buộc kẻ khác phải nghe
theo ḿnh, v́ ai ai vẫn tin như ḿnh:
Cả đời đục, một ḿnh ta trong,
Cả đời say, một ḿnh ta tỉnh...
và, bởi có đủ quyền bắt buộc
kẻ khác phải nghe theo, nên lẽ dĩ nhiên
họ phải sa thải ḿnh, nếu ḿnh không
đồng ư kiến với họ... Đó là
lẽ dĩ nhiên nó phải vậy: kẻ nào
mạnh, th́ thắng...
Khuất Nguyên, với một tâm sự
dường ấy, chỉ c̣n có một cách là
tự sát: người ta mà không sát phạt
được kẻ khác khi họ chạm
đến ḷng tự ái của ḿnh...
thường hay sát phạt lại ḿnh mới
hả dạ... Những đứa trẻ...
muốn đánh cho kỳ được bạn
nó khi uất ức mà phải bị một
lẽ ǵ trở ngại... ḷng sát phạt ấy
trở sát phạt lại bản thân: nó
đấm ngực nó, nó cắn tay nó... cho
đến chảy máu mới vừa ḷng...
Khuất Nguyên với tâm trạng này, tránh sao
khỏi sự hủy ḿnh... vào bụng cá...
C̣n lăo đánh cá?
Tâm sự lăo thắc mắc không biết
chừng nào... Lăo là người hiểu t́nh
đời sâu sắc lắm... Lăo hiểu
người như Khuất Nguyên dầu có
cố tâm bàn căi với họ cũng vô hiệu
quả...
Ôi! Trách người mê, sao không biết trách ḿnh
không biết cách làm cho người ta tỉnh?
Dạy người mà dạy không đặng,
biết đâu chẳng phải v́ ta không
biết cách dạy... Cớ sao lại biết
chắc là v́ người ta ngu? Người trí,
mỗi khi làm hỏng một điều ǵ,
đều t́m hiểu nguyên nhân để trách
ḿnh trước nhất.
Lăo sở dĩ không muốn bàn căi với
Khuất Nguyên thêm nữa, nào phải lăo đă
đuối lư, cũng đâu phải lăo là
một kẻ yếu hèn, không dám đương
nhiên chống đầu với dư luận,
không đủ cương quyết để hô
hào cổ vũ hay bắt buộc kẻ khác
đồng theo... Lăo sở dĩ bỏ ra đi
là v́ lăo biết rơ tâm hồn của Khuất
Nguyên bị t́nh dục giày ṿ: cái t́nh dục
tự tôn tự đại. Thử hỏi trong
đời có cái t́nh dục nào mà nhiễu
hại người một cách thống
thiết bằng không; mà cũng có cái t́nh dục
nào làm cho người mờ ám ngu nguội
bằng không! Khi mà người ta để cho
cái t́nh dục ấy thống trị con tâm
của ḿnh rồi th́ trong đời, không c̣n có
một lư lẽ nào có thể đem ḿnh trở
về con đường sáng suốt
điềm tĩnh được nữa. Dùng
lư lẽ để nói chuyện với họ là
một việc làm vô ích. T́nh dục của ḿnh
nó có những lẽ phải, mà chính lẽ
phải không sao hiểu nổi...
Hơn nữa, lăo đă hiểu rơ cái lẽ
tương quan của sự vật, nhứt là
cái luật bất b́nh đẳng tự nhiên
của nhân loại, cho nên lăo không tin có một ư
kiến nào là tuyệt đối, nghĩa là
phải, chung cho tất cả mọi
người. Cái phải đối với
người này chưa ắt cũng là cái
phải đối với người kia; cái
quấy đối với người kia,
chưa ắt cũng vẫn là cái quấy
đối với người nọ. Cũng
như, chỗ thích của kẻ ngu,
người trí lấy làm bực ḿnh, th́ cái thích
của người trí, kẻ ngu cũng lấy
làm bực ḿnh vậy. Tŕnh độ, tâm tính khác
nhau... th́ sự ưa ghét cũng phải khác
nhau.
Bởi vậy, lăo không tin ở đời có ai
dạy được ai. Nếu dạy
được th́ xưa nay, thánh nhân đă
dạy được người đời
rồi, cha đă dạy được con,
thầy đă dạy được tṛ, anh
đă dạy được em, chồng đă
dạy được vợ... mà hiện
thời nhân loại đă sống
được trong cảnh thái b́nh và thiên
đàng rồi vậy. Có dạy được
chăng là những kẻ cũng đồng
một tâm hồn, một chí hướng như
ḿnh, hễ đồng với ta cho ta là
phải, không đồng với ta cho ta là
quấy. Cái phải, quấy của
người ta bất quá chỉ có bấy nhiêu
thôi.
Nghĩ thế, lăo không chịu cam thiệp,
bắt ép người ta phải theo cùng một
ư kiến với ḿnh về điều phải
lẽ quấy... Nào phải lăo sợ ǵ thiên
hạ bất b́nh... mà bởi lăo không chịu
những bực thức giả trong đời
cười lăo là mê muội...
Trong thiên hạ ngày nay, hạng người
như Khuất-Nguyên lại chiếm hết chín
mươi chín phần trăm nhân loại,
họ tin quyết rằng:
Đời đục cả, một ḿnh ta trong,
Đời say cả, một ḿnh ta tỉnh...
thế mà ḿnh cũng vẫn bâng khuâng tha
thiết lo cho họ nh́n nhận cái mê của
họ, ḷng tự ái đui mù của họ có cho
phép họ nh́n nhận cái mê của họ không?
Không khéo, rồi ḿnh lại c̣n mê hơn họ
nữa mà không hay! Vậy, ḿnh thà chịu dại
c̣n hơn.
Biết là việc không thể làm, mà cũng
cố làm cho kỳ được...
người đời cho đó là hạng
người đại chí; theo lăo, lăo cho
hạng người ấy là hạng làm
liều... Người trí, phải chăng là
kẻ biết phân biệt rạch ṛi những
ǵ có thể làm được và những ǵ không
thể làm được. Cầu may mà
được, kẻ ngu lấy làm thích, mà
người trí lấy làm lo... Chứ nào
phải lăo là một kẻ rụt rè ích kỷ,
một vật gỗ đá ǵ mà có thể
dửng dưng với thế sự, lạnh
nhạt với t́nh đời.
Bực thánh nhân sao lại câu nệ mà không
biết tùy thời... Nếu quả thật
"đời đục cả, th́ sao ta không
biết khuấy thêm bùn, vỗ thêm sóng cho ḿnh
cùng đục một thể?" Nếu quả
thật "đời say cả, th́ sao ta không
biết ăn cả men húp cả bă cho cùng say
theo một thể?". Con cá mà muốn làm khác loài
cá, bỏ nước nhảy lên bờ, th́
chết; con hổ mà muốn làm khác loài hổ,
bỏ núi ra đồng bằng th́ chết.
Người ta đều ngu cả mà ḿnh
muốn tỏ cái khôn của ḿnh ra để
khác biệt với họ, biết đâu
lại không vời họa đến cho ḿnh?
Khôn mà biết làm như ngu, mới thật là
khôn kín. Học được cái ngu nầy
của lăo, đâu phải dễ dàng ǵ...
Trước cử chỉ ngạo nghễ
của Khuất Nguyên tin rằng:
Đời đục cả, một ḿnh ta trong,
Đời say cả, một ḿnh ta tỉnh...
nhất quyết không chịu đem cái thân trong
sạch (!) của ḿnh để cho vật
dơ bẩn (!) dính vào ḿnh th́ bực thức
giả như lăo đánh cá đây, chỉ c̣n có
một nước là tủm tỉm
cười... quay chèo bơi đi nơi khác
không nói một lời... ôm theo ḿnh một tâm
sự lạnh lùng:
Sông Tương nước chảy trong veo,
Th́ ta đem giặt cái lèo mũ ta;
Sông Tương nước đục chảy
ra,
Th́ ta leo xuống để mà rửa chân
Người ta sẽ bảo: cử chỉ
bất can thiệp của lăo sẽ không lợi
ǵ cho đời, lại c̣n tai hại cho
đời là khác... Người ta sẽ không c̣n
ai lo đời nữa, ai ai cũng đều
bó gối ngồi không... việc thiên hạ
rồi sẽ ra như thế nào?
Việc ấy làm ǵ có được... Làm ǵ có
thể cấm con chó sủa, con gà gáy, cũng
như làm ǵ cho cái hạng người như
Khuất-Nguyên nầy mà đừng can thiệp
đến việc đời... Thấy
được cái nhu trong cái cương,
cũng như thấy được cái
cương trong cái nhu... nghĩa là có nhận
thức được cái mâu thuẫn ngầm
chứa trong mọi sự vật trong
đời, th́ mới mong hiểu
được nỗi ḷng của hạng
người như lăo đánh cá nầy.
Những đầu óc chỉ biết suy nghĩ
có một chiều như Khuất-Nguyên, chỉ
biết có một cái phải hay một cái
quấy nào; chỉ biết tịnh là tịnh,
mà động là động, chứ không thể
hiểu được trong tịnh có
động, trong động có tịnh... th́ làm
ǵ hiểu nổi hành động của lăo
đánh cá: hạng người nầy, họ
làm, mà như không làm ǵ cả, họ không làm ǵ
cả, mà không ǵ là không làm... Sở dĩ lăo
mỉm cười, bỏ ra đi, không nói
một lời... lư do ta có thể hiểu
được.
Nhưng nói cho cùng mà nghe, nếu việc ấy
mà có được, nếu v́ chủ nghĩa
bất can thiệp của lăo mà thiên hạ ai ai
cũng chỉ biết lo cho nấy, và việc
đời rồi sẽ không c̣n ai lo cho ai
nữa cả... th́ có lẽ sẽ là
điều may mắn nhất cho nhân loại
biết chừng nào! Nếu mỗi người
mà được như lăo, ai ai cũng biết
lo cho ḿnh, lo cho ḿnh một cách sáng suốt, lo cho
ḿnh tới chỗ thật biết thật
hiểu, cho một thân thể không đau,
một tinh thần không loạn... th́ có cần
ai ǵ phải can thiệp đến việc ai,
mà người người đều hạnh
phúc cả. Đời ḿnh mà c̣n phải có
người lo, đâu phải là một cái
đời tự do và hạnh phúc. Và, bởi ai
ai cũng chỉ biết lo cho đời,
hăng hái chỉ có một việc lo
đời mà chẳng biết lo ḿnh
trước, ai ai cũng tin:
Đời đục cả, một ḿnh ta trong,
Đời say cả, một ḿnh ta tỉnh...
mới có cảnh hỗn độn lầm than
ngày nay vậy.
Có tự giác mới giác tha, có cứu
được ḿnh mới cứu
được người. Ḿnh mà c̣n tham lam thân
trữ, nô lệ dục vọng ḿnh, nô lệ
thành kiến ḿnh, nô lệ tín ngưỡng ḿnh,
c̣n chết trong một cái lẽ phái nào... th́
tốt hơn đừng bận tâm đến
việc đời làm chi để đỡ
cho đời một cái nạn.
Rồi, giữa trời nước bao la...
nghĩ đến cái kiếp nhỏ nhen hữu
hạn của con người trước cái
khoảng mênh mông vô tận của Vũ
trụ... ḷng lăo không thể không thắc
mắc...
Ừ! Cuộc đời rồi cũng...
chẳng qua là một giấc mộng. Những
cuộc doanh hư tiêu trưởng, thành
bại, đắc thất ở đời nào
đâu phải chỗ sở cầu của con
người mà được... Đó chẳng
qua là cái luật thăng trầm, như ngày
đêm tiếp tục măi mà không thôi vậy.
Hễ, "vật cực tắc phản, vật
cùng tắc biến", đấy là một cái
luật lạnh lùng của tạo hóa, không ai có
thể cưỡng cầu. Lấy sức
người mà thay vào cái guồng máy to tát
của Vũ trụ, liệu có nên tṛ trống
ǵ không? Hay chỉ rồi:
Quyền họa phúc trời tranh tất cả,
Chút tiện nghi chẳng trả phần ai;
Cái quay búng sẵn trên trời,
Mờ mờ nhân ảnh như người
đi đêm...
Vậy chứ những lâu đài rực rỡ
của những văn minh tự ngàn xưa
để lại trên quả địa cầu
nầy... đă không chôn vùi lặng lẽ
dưới đống tro tàn...
Hai lối nhân sinh, hai đường xử
thế... mà cũng là hai bầu tâm sự, hai
khối tâm hồn... không thể sống chung
nhau mà vẫn cùng thời gian bất tuyệt
phải sống măi cạnh bên nhau, phải
chăng cũng là một nỗi khổ tâm cho
cả hai đàng vậy?
(Trích trong quyển Thuật Xử Thế
của Người Xưa
Thu-Giang NGUYỄN-DUY-CẦN)
#Post#: 7373--------------------------------------------------
Re: Hai lối Xử thế - Hai Nhân sinh quan
By: daitieuhy Date: April 28, 2019, 7:31 pm
---------------------------------------------------------
ha ha hah a... đại ca:
tại v́ có MẤY ĐẾ lựng ... [smile]
- nếu dùng 1 xị .. th́ là 1 XỊ ĐẾ
- nếu dùng 1 lít .. th́ là 4 XỊ ĐẾ
- c̣n nếu 1 thùng ... th́ ĐẠI ĐẾ
[smile]
cho nên .. chắc là TRONG cũng có nhiều
mức độ đong đo ... [smile]
:lol: :lol:
ehehehehehh ... hic hic . ehehhehehe
#Post#: 7376--------------------------------------------------
Re: Hai lối Xử thế - Hai Nhân sinh quan
By: anatta Date: April 28, 2019, 7:40 pm
---------------------------------------------------------
Yes, Hỷ... anatta nghĩ có thể so sánh mức
độ TRONG (Tịnh) đó như là tứ
thiền trong tâm.
:001:
#Post#: 7387--------------------------------------------------
Re: Hai lối Xử thế - Hai Nhân sinh quan
By: daitieuhy Date: April 28, 2019, 9:09 pm
---------------------------------------------------------
ha ha ha ... Đại Ca
có ông kia ổng nói câu này có 1 đoạn
giống như lời kết luận trong câu
truyện của Cổ Học Tinh Hoa quá [smile]
Xử những việc khó xử --> càng nên khoan
dung;
xử người khó xử --> càng nên trung
hậu;
xử thời buổi khó khăn, ngờ
vực, --> càng nên tự nhiên như vô tâm. - Lư
Tiêu Viễn
:lol: :lol:
ehhehehehe ... hic hic . .. ehehheheheh
#Post#: 7460--------------------------------------------------
Re: Hai lối Xử thế - Hai Nhân sinh quan
By: anatta Date: April 29, 2019, 2:59 pm
---------------------------------------------------------
[quote author=daitieuhy link=topic=481.msg7387#msg7387
date=1556503789]
ha ha ha ... Đại Ca
có ông kia ổng nói câu này có 1 đoạn
giống như lời kết luận trong câu
truyện của Cổ Học Tinh Hoa quá [smile]
Xử những việc khó xử --> càng nên khoan
dung;
xử người khó xử --> càng nên trung
hậu;
xử thời buổi khó khăn, ngờ
vực, --> càng nên tự nhiên như vô tâm. - Lư
Tiêu Viễn
:lol: :lol:
ehhehehehe ... hic hic . .. ehehheheheh
[/quote]
Những lời này hay quá.
Nhớ là đă có đọc đâu đó lâu
rồi mà không nhớ.
Thank you, Hỷ.
:001:
*****************************************************